भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 211, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 211

नाभियुक्तो धनञ्जयः । तं च सुतवधामर्षोद्दीपितपराक्रमं तथा परिक्रामन्तं प्रेक्ष्य नकु- लसहदेवपाञ्चालप्रभृतिभिरन्तरितो धनञ्जयस्य रथवरः । ) दुर्योधनः - ततस्ततः । सुन्दरकः — तदा देव, सल्लेन भणिदम्- अङ्गराअ, हदतुरङ्गमो भग्ग- कूबरो दे रहो ण जोग्गो भीमाज्जुणेहि सह आजुज्झिदुम्' त्ति पडिवट्टिदो रहो ओदारिदो सामी सन्दणादो बहुप्पआरं अ समस्सासिदो । तदो अ सामिणा सुइरं विलपिअ परिअणावणीदं अण्णं रहं पेक्खिअ दीह नि·ससिअ मइ दिट्ठी विणिक्खित्तिदा । सुन्दरअ एहि त्ति भणिदं अ । तदो अहं उवगदो सामिसमीवम् । तदो अवणिअ सीसट्ठाणादो पट्टिअं सरीरसंगलिदेहिं सोणिअहिं लित्तमुहं वाणं कडुअ आहिंलिहिअ प्पेसिदो देवस्स सन्देसो ( इति पट्टिकामर्पयति । ) ( ततो देव, शल्येन भणितम्— अङ्गराज, हततुरङ्गमो भग्नकूबरस्ते रथो न योग्यो भीमार्जुनयोः सहायोद्धुम्'— इति परिवर्तितो रथोऽवतारितः स्वामी स्यन्दनाद्वहुप्रकारं च समाश्वासितः । ततश्च स्वामिना सुचिरं विलप्य परिजनोपनीतमन्यं रथं प्रेक्ष्य दीर्घं निःश्वस्य मयि अनपेक्षितपरप्रहरणेन = अनपेक्षितं परप्रहरणं शत्रुकृतप्रहारो येन, तेन, स्वामिना = अङ्गराजेन, अभियुक्तः = युद्धार्थं लक्ष्यीकृतः । कूबरः = युगन्धरः, रथस्य युगकाष्ठबन्धनस्थानम्, स्यन्दनात् = रथात्, स्वामी = अङ्गराजः, अवतारितः = उत्तारितः इत्यन्वयः । परिजनोपनीतम् = आत्मीयजना- नीतम्, अन्यं, रथम्, प्रेक्ष्य = दृष्ट्वा, दीर्घं निःश्वस्य = उच्चैः श्वासं गृहीत्वा । दीर्घ- -साथ जीवन की आशा छोड़कर उस प्रकार का परिक्रमण करते हुए देखकर नकुल, सहदेव और पाञ्चालनरेश प्रभृति वीरों ने अर्जुन के रथ को ढक दिया । दुर्योधन — अच्छा तो फिर......? सुन्दरक—फिर महाराज ! शल्य ने कहा, 'अङ्गनरेश ! आपका रथ जिसके घोड़े मार डाले गये हैं और जिसका कूबर ( गोल, कुछ लम्बा काठ जिसमें पहिये के अरे लगे होते हैं ) टूट गया है, भीम और अर्जुन के साथ युद्ध करने योग्य नहीं रह गया' इस प्रकार कहकर रथ घुमा लिया, स्वामी [कर्ण] को रथ से उतार लिया और उसने अनेक प्रकार से धैर्य बंधाया । इसके अनन्तर स्वामी ने अधिक समय तक विलाप करके सेवकों से लाये गये अन्य रथ को देखकर तथा दीर्घ निःश्वास लेकर मुझ पर दृष्टि डाली । सुन्दरक ! यहाँ -आओ, यह भी उन्होंने कहा । फिर मैं स्वामी के समीप उपस्थित हुआ । पुनः उन्होंने