भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 285, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 285

२६६ वेणीसंहारं नाटकं

किं ब्रूय—'सर्वतोऽधिकतरमपि प्रवृत्तं किं नालोकयसि' इति। साधु पुत्रकाः
साधु । अनुक्तहितकारिता हि प्रकाशयति मनोगतां स्वामिभक्तिम् ।
युधिष्ठिरः—आर्य जयन्धर !
कञ्चुकी—आज्ञापयतु देवः ।
युधिष्ठिरः—गच्छ, प्रियख्यापकं पाञ्चालकं पारितोषिकेण परितोषय ।
कञ्चुकी—यदाज्ञापयति देवः ( इति पाञ्चालकेन सह निष्क्रान्तः । )
द्रौपदी—महाराअ, किणिमित्तं उण णाहभीमसेणेण सो दुराआरो
भणिदो—'पञ्चाणं वि अम्हाणं मज्झे जेण दे रोअदि तेण सह दे संगामो
होदु'त्ति । जह मद्दीसुदाणं एक्कदरेण सह संगामो तेण पत्थिदो भवे तदो
अच्चाहिदं भवे । ( महाराज, किन्निमित्तं पुनर्नार्थभीमसेनेन स दुराचारो भणितः—
अत्र सर्वतोऽधिकेत्याद्यनुक्तमपि श्रुत्वेवाह—किं ब्रूथ सर्वत इति । सर्वतः =
सर्वत्र, सार्वविभक्तिकस्तसिल्प्रत्ययः । अधिकतरम् = अत्यधिकम्, प्रवृत्तम् = समारब्धम्,
मङ्गलमिति शेषः । न, अवलोकयसि = पश्यसि, स्वार्थे णिच्प्रत्ययः । अथवा राजेति
शेषः, राजानं न दर्शयति किमित्यर्थः । साधु = भद्रम्, पुत्रका इति । अनुकम्पाया-
मिति कन्प्रत्ययः । अनुक्तहितकारिता = स्वच्छन्दयैव शुभसम्पादित्वम्, स्वामिभक्तिम् =
अधिपविषु प्रीतिम् ।
जयन्धरः—एतन्नामकञ्चुकी ।
प्रियख्यापकम् = इष्टनिवेदकम्, पाञ्चालकम् = एतन्नामकम्, पाञ्चालदेशोत्पन्नं वा,
पारितोषिकेण = धनदानपुरस्कारेण, परितोषय संतुष्टं कुरु ।
नकुलसहदेवयोर्बलानभिज्ञा द्रौपद्याह-महाराज किन्निमित्तमिति । सः = दुर्योधनः,
कहते हो—'सब दिशाओं में प्रवृत्त मङ्गल-महोत्सव मनाया जा रहा है, क्या देख नहीं
रहे हो ?' धन्य मेरे प्रिय पुत्रो ! धन्य बिना आज्ञा के पाये ही यदि हितोपयुक्त कार्य
किया जाय तो मन में स्थित स्वामिभक्ति का द्योतक होता है
युधिष्ठिर—आर्य जयन्धर !
कञ्चुकी—आज्ञा दीजिए महाराज !
युधिष्ठिर—जाओ, अभीष्ट संवाददाता पाञ्चालक को पारितोषिक प्रदान से सन्तुष्ट
करो ।
कञ्चुकी—अच्छा, महाराज की जो आज्ञा । ( यह कह कर पाञ्चालक के साथ चल
पड़ता है । )
द्रौपदी—महाराज ! फिर किसलिए स्वामी भीमसेन ने उस दुरात्मा से कहा—'हम
पाँचों भाइयों में से किसी एक से जिससे तुम्हारी इच्छा हो युद्ध कर सकते हो।' यदि वह