भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 291, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 291

२७२ वेणीसंहारं नाटकं द्रौपदी - बुद्धिमदिए, वीएहि महेसि इमिणा तालविन्तेण ( बुद्धिमत्तिके, वीजय महर्षिमेतेन तालवृन्तेन । ) (चेटी तथा करोति ) राक्षसः - भवति, अनुचितोऽयमस्मासु समुदाचारः । युधिष्ठिरः - मुने, कथय कथमयं भवान्परिश्रान्तः । राक्षसः - मुनिजनसुलभेन कौतूहलेन तत्रभवता महाक्षत्रियाणां द्वन्द्व- युद्धमवलोकयितुं पर्यटामि समन्तपञ्चकम् । अद्य तु बलवत्तया शरदातप- स्यापर्याप्तमेवावलोक्य गदायुद्धमर्जुनसुयोधनयोरागतोऽस्मि । स्पृशतीति सरस्वती शिशिरतरङ्गस्पृक् 'स्पृशोऽनुदके क्विन्नि'ति क्विन्प्रत्ययः । 'शिशिरः स्यादृतोर्भेदे तुपारे शीतलेऽन्यवदि'ति विश्वः । मरुता = वायुना विगत- क्लमः = त्यक्तश्रमः । तालवृन्तेन = तालस्येव वृन्तमस्येति तालवृन्तम्, तेन, व्यजनेनेत्यर्थः । महर्षिम् = तपस्विनम्, वीजय = वायुमन्तं कुरु । तथा करोति = वीजयति । भवति = चेदि !, अस्मासु = मुनिजनेषु, समुदाचारः = व्यजनचालनादिव्यापारः । परिश्रान्तः = सवलमः । मुनिजनसुलभेन = ऋषिजनसाधारणेन, कौतूहलेन = कौतुकेन, कौतूहलं कौतु- कन्चे'त्यमरः । तत्रभवतां = वीरश्रेष्ठनाम्, द्वन्द्वयुद्धं = युग्मसंग्रामम्, 'द्वन्द्वं कलह- युग्मयो'रित्यमरः । पर्यटामि = भ्रमामि, समन्तपञ्चकम् = देशविशेषम्, शरदातपस्य = शरदि अश्विनकार्तिकाभ्यामृतौ स आतपः रौद्रः ( धूप ) इति प्रसिद्धः । तस्य, बल- वत्तया = तीक्ष्णतया, अपर्याप्तम् = अपूर्णम्, गदायुद्धम् = गदया संग्रामम्, अर्जुनसुयो- धनयोः = किरीटिदुर्योधनयोः । जल ग्राह्य नहीं । अच्छा, छाया से और सरस्वती की शीतल लहरों का स्पर्श किए हुए इस वायु से ही थकावट दूर करूँगा । द्रौपदी- बुद्धिमत्तिके ! इस पंखे से महात्माजी को हवा कर दो । (चेटी वैसा ही करती हैं) राक्षस- हम लोगों का इस तरह का स्वागत (स्त्रियों के द्वारा तपस्वियों की सेवा सुश्रूषा ) उचित नहीं । युधिष्ठिर - महर्षे ! कहिए, क्यों आप इतना थक गए हैं ? राक्षस- तपस्वियों के लिए कौतूहल का होना स्वाभाविक है अतएव मैं शूरवीर क्षत्रियों का मलयुद्ध देखने के लिए समन्तपञ्चक के चारों ओर घूम रहा हूँ । आज शरदऋतु के

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या) · पृष्ठ 291, कुल 355 में से · BharatKosha