वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

२९६ वेणीसंहारं नाटकं दायादानामपि तु भवने यादवानां कुले वा कान्तारे वा कृतवसतिना रक्षणीयं शरीरम् ॥ १५ ॥ गच्छ जयधर, अस्मच्छरीरस्पृष्टिकया शापितेन भवताऽकालहीनमिद- वश्यमावेदनीयम् । द्रौपदी—हला बुद्धिमदिए, भणाहि मंह वअणेण पियसही सुभद्दाम्- अज्ज वच्छाए उत्तराए आवण्णसत्ताएं चउत्थो मासो वट्टदि । सव्वधा- णाभिकुले तं णिक्खिवेसि । कदा विइदो परलोगगदस्स ससुरउलस्स अम्हा- णंवि सलिलविन्दुदो भविस्सदि'त्ति । ( हला बुद्धिमत्तिके, भण, मम वचनेन प्रियसखीं सुभद्राम् - अद्य वत्साया उत्तराया आपन्नसत्त्वायाश्चतुर्थो मासो वर्तते । सर्वथा नाभिकुले तां निक्षेप्स्यसि । कदापीतः परलोकगतस्य श्वशुरकुलस्यास्माकमपि सलिलविन्दुदो भविष्यति' इति । ) बान्धवानाम्, 'दायादौ सुतबान्धवौ' इत्यमरः । अपितु, भवने = गृहे; अपित्वित्य- नेनारुचिरत आह—यादवानामिति । यादवानाम् = यदुवंशजातानाम्, कुले भवने 'कुलं जनपदे गोत्रे सजातीयगणेऽपि च । 'भवने च तनौ' इति मेदिनी । वा, तत्रा- प्यकारणवैरिणो बलरामाद्भये, कान्तारे = दुर्गभूमौ, वा, कृतवसतिना = कृतनिवासेन, त्वया, शरीरम्, रक्षणीयम् = पालनीयम् । कथमपि शरीररक्षा कर्तव्येति भावः । अत्र विस्मरणम्प्रति हेतो श्रुतिविशदयेति पदार्थगतत्वेन काव्यलिङ्गम्, शरीररक्षा प्रति हेतोर्वाक्यार्थत्वेनापरं काव्यलिङ्गम्, उभयोः संसृष्टिरलङ्कारः । मन्दाक्रान्ता छन्दः ॥ १५ ॥ अस्मच्छरीरस्पृष्टिकया = मम शरीरस्पर्शेन, शापितेन = दत्तशपथेन अकालही- नम् = कालेन न हीनमित्यकालहीनम्, असूर्यम्पश्येतिवदसमर्थसमासः । समयमनति- क्रम्येत्यर्थः । किं भण इत्याह—वत्साया इति । उत्तरायाः = अभिमन्युस्त्रियः, प्रतिपन्नस्य = प्राप्तस्य, गर्भस्य = भ्रूणस्य, 'गर्भो भ्रूणोऽर्भके कुक्षी' इति मेदिनी । चतुर्थो मास इत्यन्वयः । इतो लोकात् = मर्त्यलोकात, श्वशुरकुलस्य = पाण्डुवंशस्य, सलिलविन्दुदः = जलबिन्दोर्दाता । जयन्धर ! जाओ मेरे अङ्गों का स्पर्शपूर्वक आपको शपथ है कि समय न व्यतीत होने पाये, यह अवश्य कह दीजिएगा । द्रौपदी—अरी बुद्धिमत्तिके ! मेरी ओर से प्रिय सखी सुभद्रा से कहना—'आज पुत्री उत्तरा के गर्भधारण का चौथा महीना है । किसी भी प्रकार उसे आप पितृकुल में