वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

प्रथमोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् २५ द्रौपदी—( सहर्षम् । जनान्तिकम् । ) णाह, अस्सुदपुव्वं खु दे एदिसं वअणं । ता पुणो पुणो दाव भणाहि । (नाथ, अश्रुतपूर्वं खलु त ईदृशं वचनम् । तत्पुनः पुनस्तावद्ब्रूहि । ) ( भीमसेनोऽशृण्वन्नेव 'मथ्नामि कौरवशतम्' ( १।१५ ) इति पुनः पठति । ) सहदेवः—आर्य, किं महाराजस्य सन्देशोऽयमार्येणाव्युत्पन्न इव गृहीतः । भीमसेनः—कः पुनरत्र व्युत्पत्तिः । सहदेवः —आर्य ! एवं गुरुणा सन्दिष्टम् । भीमसेनः —कस्य । सहदेवः —सुयोधनस्य । रूपेण सन्धि = सन्धानम्, करोतु=सम्पादयतु । प्रतिमुखरूपः सन्धिेश्च, एतल्लक्षणं च— आनुषङ्गिककार्येण क्रियते यत्प्रकाशनम् । नष्टस्येवेह बीजस्य तद्धि प्रतिमुखं मतम् ॥ इति । वसन्ततिलकाछन्दः ॥ १५ ॥ सहर्षम् = सानन्दम् । जनान्तिकम् = रङ्गदर्शकसमीपे, अयोन्मन्त्रणम्, तदुक्तं दर्पणे —अन्योऽन्यामन्त्रणं यत्स्यात्तज्जनान्ते, जनान्तिकम् । इति । अश्रुतपूर्वं = न श्रुतम्, अश्रुतम् पूर्वम् अश्रुतम् इति अश्रुतपूर्वम् 'सुप्सुपे'ति समासः । ईदृशम् = पूर्वोक्तं 'मथ्नामी'त्यादि, ते = तव, वचनम् = वाणी, तत् = तस्मात् पुनः पुनः = भूयोभूयः, तावत्, भण = निगद । आर्य=श्रेष्ठ, महाराजस्य = युधिष्ठिरस्य, सन्देशः = वाचिकं 'सन्देशवाग्वाचिकं स्यादि'त्यमरः । आर्येण = भवता, अव्युत्पन्न इव = तात्पर्याविषय इव, किम्, किमिति प्रश्ने, गृहीतः = अवगतः । तत्तात्पर्यानभिज्ञो भवान्, इत्यर्थः । अत्र = युधिष्ठिरवाक्ये, व्युत्पत्तिः = तात्पर्यम् । किं तात्पर्यमित्यर्थः । द्रौपदी—( प्रसन्न होकर सबके समक्ष ) स्वामिन्, आपके वचन अपूर्व हैं ऐसा कभी भी श्रुतिगोचर नहीं हुआ था । अच्छा इसे फिर कहने की कृपा कीजिये । भीम—सहदेव, देखो ( मथ्नामि कौरवशतं ... श्लोक फिर पढ़ते हैं ) । सहदेव—क्या महाराज के सन्देश का रहस्य न समझकर आपने इसी प्रकार सुनकर मान लिया । भीम—वह सन्देश क्या है ? सहदेव—आर्य महाराज ने इस प्रकार सन्देश दिया है । भीम—किसे सन्देश दिया है । सहदेव—सुयोधन को ।