भारतकोश
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा

DevanagariSanskritpublished493 पृष्ठ

पृष्ठ 175, कुल 493 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 175

( १४८ ) भाषा राजकुमार के अलौकिक शरीर की परछाई, पास की रत्नों से जड़ी घर की साफ़ दीवारों पर पड़ने के कारण, मानो दिशाओं से यह राजपुत्र, यह समझ कर कि यह बड़ा होने पर कृतज्ञता से हमारी सेवाओं को स्मरण करेगा, गोदों में लिया हुआ शोभित होता था। अकथयदवनीन्दोर्नन्दनोत्पत्तिवार्त्ता प्रथमममरवृन्दानन्दिनान्दीनिनादः । तदनु तदनुरूपोत्साहतः सुन्दरीणां त्वरितगमनलीलागद्गदो वाग्विलासः ॥८६॥ अन्वयः अमरवृन्दानन्दिनान्दीनिनादः प्रथमम् अवनीन्दोः नन्दनोत्पत्तिवार्त्ताम् अकथयत्। तदनु तदनुरूपोत्साहतः सुन्दरीणां त्वरितगमनलीलागद्गदः वाग्विलासः (अकथयत्) । व्याख्या अमरवृन्दानां देवसमूहानामानन्दी सुखप्रदो नान्दीनिनादो मङ्गलध्वनिः प्रथमं पूर्वमवनीन्दोराहवमल्लदेवनृपं (कर्मणि षष्ठी) नन्दनस्य पुत्रस्योत्पत्तेर्जन्मनो वार्त्तां वृत्तान्तं 'वार्त्ता प्रवृत्तिर्वृत्तान्त उदन्तः' इत्यमरः । अकथयदसूचयत् । तदनु तत्पश्चात् तस्य पुत्रजन्मनोऽनुरूपो योग्यो य उत्साहो हर्षातिरेकस्तस्मात् 'पञ्च- म्यास्तसिल्' । सुन्दरीणामन्तःपुरललनानां त्वरितं शीघ्रञ्च तद् गमनं तस्य लीलया विलासेन गद्गदोऽविस्पष्टः कम्पमानश्च वाग्विलासः कलकलशब्दः पुत्रोत्पत्तिवृत्तान्तं राजेऽकथयत् न्यवेदयत् । अत्राऽक्रमातिशयोक्त्यलङ्कारः । मालिनीच्छन्दः । “ननमयययुतेयं मालिनी भोगिलोकैः" । भाषा देवताओ की आनन्द देने वाली मङ्गलध्वनि के होने ने राजा को पहिले पहिले पुत्र उत्पन्न होने की सूचना दी । इसके बाद पुत्रोत्पत्ति के अनुरूप हर्ष से अन्तः पुर की ललनाओ के शीघ्रता से इधर उधर चलते २ गद्गद होकर बोले हुए कलकल शब्दो ने राजा को पुत्रोत्पत्ति से सूचित किया ।