भारतकोश
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा

DevanagariSanskritpublished493 पृष्ठ

पृष्ठ 199, कुल 493 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 199

( १७४ ) भाषा दक्षिण भारत स्थित कर्णाटक देश के राजा आहवमल्लदेव की अर्थात् अपने पिता की ऐसी दुखभरी वाणी को सुनकर सरस्वती के चञ्चल सफेद वस्त्र के समान शुभ्र दातां के किरणों की पंक्ति को प्रकट करते हुए, राजकुमार ने प्रत्युत्तर दिया । वाचालतैषा पुरतः कवीनां कान्त्या मदोऽयं सविधे सुधांशोः । त्वत्संनिधौ पाटवनाटनं यत् तथापि भक्त्या किमपि ब्रवीमि ॥३४॥ अन्वयः यत् त्वत्संनिधौ पाटवनाटनम् एषा कवीनां पुरतः वाचालता, अयं सुधांशोः सविधे कान्त्याः मदः तथापि भक्त्या किमपि ब्रवीमि । व्याख्या यत् यद्यपि म्यत्तव संनिधौ समीपे पाटवस्य चातुर्यस्य नाटनं प्रकाशनमेषा कवीनां वर्णनाचातुरीसम्पन्नानां पण्डितानां पुरतोऽग्रे वाचालता मुखरताभिव्य- क्तिरेव न तु किञ्चिदुचितं वचनमिति । (अय च) अयं (इदमित्युचितम्) सुधांशोः सकलकान्तिनिधानस्येन्दोस्सविधे संनिकटे कान्त्या शोभया 'शोभा कान्तिर्द्युतिश्छवि' इत्यमर । मद स्वाभिमानप्रकाशनमेव । यथा चन्द्रसमीपे कान्तिगर्वप्रकाशनं कविसमीपे वचोभिनाटनं च व्यर्थं तथैव तव समीपे मदीयो- क्तिरिति भावः । तथाप्येवं सत्यपि निष्प्रयोजनकत्वेऽपि मयि भक्त्या, पूज्येष्व- नुरागो भक्तिस्तया किमपि किञ्चिद्वचो ब्रवीमि वच्मि । निदर्शनाऽलङ्कार । भाषा यद्यपि आप के समक्ष मेरा चातुर्य प्रकाशन करना विद्वानों के सम्मुख मुखरता अर्थात् बकवाद करना है और कान्ति निधान चन्द्रमा के सम्मुख कान्ति की शेखी बघारना है । तो भी आप में जो मेरी भक्ति है अर्थात् पूज्यत्व बुद्धि है उससे कुछ कहता हूँ । विचारचातुर्यमपाकरोति तातस्य भूयान्मयि पक्षपातः । ज्येष्ठे तनूजे सति सोमदेवे न यौवराज्येऽस्ति ममाधिकारः ॥३५॥