विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( २२९ ) स तत्क्षणात्परिम्लान-मुखं संमुखपातिनम् । ददर्श राजधानीतः प्रधानं दूतमागतम् ॥३७॥ अन्वयः सः तत्क्षणात् राजधानीतः आगतं परिम्लानमुखं संमुखपातिनं प्रधानं दूतं ददर्श । व्याख्या स विक्रमाङ्कदेवस्तत्क्षणात् तस्मिन्नेव समये राजधानीत कल्याणपुरत आगत प्राप्त परिम्लान म्लानिपुरीत मुखमाननं यस्य त चिन्तितवदनमित्यर्थ । समुखमग्रे पतति समागच्छतीति समुखपाती त समुखमागच्छन्त प्रधान विशिष्ट दूतं सन्देशहर 'स्यात्सन्देशहरो दूत' इत्यमर । ददर्श दृष्टवान् । भाषा उसी समय उसने कल्याणपुर से आए हुए उदास मुख वाले सामने उपस्थित मुख्य दूत को देखा । अथ कुलकेन दूतं वर्णयति कविः— अप्रियावेदने जिह्वा-मवगम्य पराङ्मुखीम् । कथयन्तमिवानर्थं श्वासैरत्यर्थमायतैः ॥३८॥ अन्वयः अप्रियावेदने जिह्वा पराङ्मुखीम् अवगम्य अत्यर्थम् आयतैः श्वासैः अनर्थं कथयन्तम् इव (तं राजनन्दनः पप्रच्छ ।) इति द्विचत्वारिंशत्तमेन श्लोकेन सम्बन्धः । व्याख्या अप्रियस्याशुभवृत्तान्तस्याऽऽवेदने कथने जिह्वां रसनां पराङ्मुखीं विमुखो- मनुरुक्तामित्यर्थ । अवगम्य ज्ञात्वाऽत्यर्थमत्यन्तमायतैर्दीर्घं श्वासं श्वसनं करणैरनर्थमनिष्टं कथयन्तमिव विज्ञापयन्तमिव (राजनन्दन पप्रच्छेति द्विचत्वा- रिशत्तमश्लोकेन सम्बन्ध ) । अत्रोत्प्रेक्षालङ्कार ।