विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( २३५ )

अन्वयः सः चन्दनालेपेन अपरिश्रान्तसन्तापः सन् त्वदङ्गपालीपेयूषं पुनः पुनः आचकाङ्क्ष ।

व्याख्या स राजा बाह्यज्वरे संजाते सति चन्दनस्य श्रीखण्डस्याऽऽलेपेनाऽङ्गेषु सर्वतः प्रलेपेन न परिश्रान्तः शान्तिमुपगतः संतापो दाहो यस्यैवंभूतस्सन् तव विभ्रमाङ्क- देशस्याऽङ्कपाली आश्लेषः स एव पेयूषममृतं हृदयस्य शैत्यापादकत्वात्तत्परि- रम्भणरूपसुधां पुनः पुनः मुहुराचकाङ्क्षाऽभिलषितवान् ।

भाषा दाहज्वर से पीडित वह राजा सर्वाङ्ग में चन्दन के लेप से भी शान्ति न प्राप्त कर तुम्हारे आलिङ्गन रूप अमृत की कामना करने लगा ।

क्रमादर्धप्रबुद्धानि शिश्रिये वीक्षितानि सः । वासवस्येव दूतेषु कुर्वन्गजनिमीलिकाम् ॥४८॥

अन्वयः सः वासवस्य दूतेषु गजनिमीलिकां कुर्वन् इव क्रमात् अर्धप्रबुद्धानि वीक्षितानि शिश्रिये ।

व्याख्या स राजा वासवस्येन्द्रस्य 'वासवो वृत्रहा वृषा' इत्यमरः । दूतेषु संदेश- हारकेषु स्वर्गदूतेष्वित्यर्थः । गजस्य हस्तिनो निमीलिकेव निमीलैव निमीलिका तां हस्तिसदृशबुद्ध्यापारं कुर्वन्निव विस्तारयन्निवोपेक्षां कुर्वन्निवेत्यर्थः । क्रमात् क्रमशःऽर्धप्रबुद्धान्यर्धविकसितानि वीक्षितानि दर्शनव्यापारान् शिश्रिये कर्तुमारेभे । शिवसायुज्येच्छुः स नृपः स्वर्गदूतानपि न बहुमन्यते स्म । रोगस्याऽसाध्यत्वान्म- रणकालिकार्धनिद्रितार्थप्रबुद्धनेत्रेक्षणमारभदिति भावः ।

भाषा वह राजा मानो इन्द्र के दूतो पर अर्थात् स्वर्गदूतो के उसे बुलाने आने पर हाथी की आँखो के समान आँखें बनाता हुआ, अधखुली आँखें ही रखने लगा ।