विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( ३४४ ) द्रविडनरपतेरदत्त वित्तं निरवधि कुन्तलनाथन्दनोऽपि । यशसि रसिकतामुपागतानां तृणगणना गुणरागिणां धनेषु ॥२॥ अन्वयः कुन्तलनाथन्दनः अपि द्रविडनरपतेः निरवधि वित्तम् अदत्त । यशसि रसिकताम् उपागतानां गुणरागिणां धनेषु तृणगणना । व्याख्या कुन्तलनाथस्याऽऽहवमल्लदेवस्य नन्दनः पुत्रो विक्रमाङ्कदेवोऽपि द्रविडस्य द्रविडदेशस्य नरपते राज्ञश्चोलराजस्य नास्त्यवधिःसीमा यस्य तन्निरवधि प्रभूतं वित्तं धनमदत्त दत्तवान् याचकेभ्य इत्यर्थः । यशसि कीर्त्तौ 'यश. कीर्तिः समज्ञा च' इत्यमरः । रसिकतामानन्दानुभूतिमुपागतानां प्राप्तानां गुणेषु सौजन्यादिगुणेषु रागिणोऽनुरागमन्तस्तेषां गुणस्नेहिनां धनेषु वित्तेषु वित्तविषय इत्यर्थः । तृणस्य घासस्य 'शष्पं बालतृणं घासः' इत्यमरः । इव गणना दृष्टिर्भवति । यशस्विनां धनं तृणवन्निर्म्मूल्यमिति भावः । पूर्वार्द्धस्योत्तरार्द्धेन समर्थनादर्थान्तरन्यासोऽलङ्कारः । भाषा कुन्तलदेश के राजा आहवमल्लदेव के पुत्र विक्रमाङ्कदेव ने भी द्रविड राजा के अपरिमित वित्त को याचको को दे दिया । यश में रसिकता रखने वाले गुणग्राही जन, धन को तृणवत् समझते हैं । मुदितमनसि जातमानसिद्धौ गतवति तत्र गुणैकपक्षपाती । प्रतिपदमृदकण्ठत क्षितीन्दुः कुसुममृदूनि मनांसि निर्मलानाम् ॥३॥ अन्वयः गुणैकपक्षपाती क्षितीन्दुः जातमानसिद्धौ मुदितमनसि तत्र गतवति (सति) प्रतिपदम् उदकण्ठत । निर्मलानां मनांसि कुसुममृदूनि (भवन्ति) । व्याख्या गुणेष्वेव सौजन्यादिगुणेष्वेवैको मुख्यः पक्षपातः स्नेहो यस्य स गुणैकानुरक्तः क्षिते पृथ्व्या इन्दुश्चन्द्रो विक्रमाङ्कदेवो (आल्हादकत्वात्) जाता सम्पन्ना मान- स्याऽऽदरस्य सिद्धिर्निष्पत्तिर्यस्य स तस्मिन् मुदितं हृष्टं मनश्चित्तं यस्य स तस्मिन्