विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( ४२५ ) भाषा चञ्चल झूलों पर नीलकमलनयनी ललनाओं का जो सौन्दर्य उमड पढा उसका यथार्थ वर्णन, यदि कामदेव ही सरस्वती के प्रसाद से कविता रचना की शक्ति प्राप्त करेँ तो ही हो सकता है । अर्थात् कामदेव ही यदि कवि हों तो वे इस काम सम्बन्धिात ललनाओं के सौन्दर्य का सफलता से वर्णन कर सकते हैं । दोलासु यद्दोलनमङ्गनानां यन्(या)मल्लिका यच्(श्च)^१ च लवङ्गवायुः । सा विश्वसंमोहनदीक्षितस्य मुख्याङ्गसम्पत्कुसुमायुधस्य ॥२१॥ अन्वयः अङ्गनानां दोलासु यत् दोलनं, यत् लवङ्गवायुः यत् च मल्लिका, सा विश्वसंमोहनदीक्षितस्य कुसुमायुधस्य मुख्याङ्गसम्पत् (अस्ति ।) व्याख्या अङ्गनानां सुन्दरीणां दोलासु प्रेङ्खासु यद्दोलनमद्यस्तादुपरि चक्र्रमणं यच्चात्र यदिात क्रियाविशेषण यथेत्यर्थ । लवङ्गवायुर्देवकुसुमसम्पर्कजन्य- सुगन्धवाही पवन 'लवङ्गं देवकुसुमम्' इत्यमर । यदत्राऽपि पूर्ववत् । मल्लिका पुष्पविशेष 'बेला' इति भाषायाम् । सा विश्वस्य सम्पूर्णसंसारप्राणिनां संमोहनं कार्म्मणकर्म वशीकरणमित्यर्थ । तस्मिन् दीक्षितस्य बद्धदृढस्य कुसुमा- युधस्य कामस्य मुख्याङ्गानां प्रधानसाधनानां सम्पात्सम्पत्तिरस्ति । आंदोलन- मल्लिकापुष्प-लवङ्गवायव एव कामस्याखिललोकवशीकरणे प्रधानसाधना- नीत्यर्थ । भाषा ललनाओं का हिंडोलो पर झूलना, बेले के फूल और देवपुष्प, य सब विश्व का वशीकरण करन में तत्पर कामदेव की प्रधान साधन संपत्ति है । प्रसार्य पादौ विहितस्थितीनां दोलासु लोलांशुकपल्लवानाम् । मनोरथानामपि यन्न गम्यं तद्दृष्टुमापुः सुदृशां युवानः ॥२२॥ ————————————————————————————————— ^१ अत्र यत् यत् इत्यस्य स्थान या मल्लिका, यश्च लवङ्गवायु, इत्येव पाठ समीचीन प्रतिभाति, परं पाठान्तराज्ञानात्तथैव मुद्रितमिति विचिन्तनीयम् ।