विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Vikramorvashiyam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 133, कुल 168 में से
संदर्भ में पढ़ें११६ विक्रमोर्वशीये ता रण्णे विणु करिणि णिब्भंती पुण णइ मेलइ ताह कअंती ॥ ६७ ॥ (इति चच्चरिकयोपसृत्य लतामालिङ्गति। ततरूपीसंस्थानमपास्यैव प्रविशत्युर्वशी ।) राजा—(निमीलिताक्ष एवोद्घाटयित्वा ।) अये, उर्वशीगात्रसं- स्पर्शादिव निर्वृतं मे हृदयम् । पुनरस्ति विश्वासः । कुतः । समर्थये यत्प्रथमं प्रियां प्रति क्षणेन तन्मे परिवर्ततेऽन्यथा । अतो विनिद्रे सहसा विलोचने करोमि न स्पर्शविभावितप्रियः ॥ ६८ ॥ (शनैरुन्मील्य चक्षुषी ।) कथं सत्यमेवोर्वशी । (इति मूर्च्छित्वा पतति ।) उर्वशी—समस्ससदु समस्ससदु महाराओ । राजा—(संज्ञां लब्ध्वा ।) प्रिये, अद्य जीवितम् । त्वद्वियोगोद्भवे वह्नौ मया तमसि मग्नता । दिष्ट्या प्रत्युपलब्धासि चेतनेव गतायुषा ॥ ६९ ॥ उर्वशी—मरिंसदु मरिंसदु महाराओ । मं मए कोववसं गदाए अवत्थं तत्त पाविदो महाराओ । तदाऽप्यस्य विना करिणि निर्भ्रान्ति पुनर्न प्रापयति न कृतं तान् । १ समर्थयितुं यत् परिचितुं प्रवृत्तः । २ समाश्वसितु समाश्वसितु महाराजः । यन्मया कोपवशं गतायास्तस्यामवस्थायां न स्थिता महाराजः । ६७ इमां पुनः हृदयाद् प्रियां क्षेपतः [वा] न पुनर्न लभते १९।१४ प्रिया समागमं विज्ञापयन् पुनस्ते १२।१७ म० १ नम्र हृदय मे इति २ अङ्गुल तन्वाङ्गौ प्रभवत्या विकचा यथा कमल वनम् तदा ऽपि रुदन् मे ६९ तन्म० ७ २८८ पृष्ठ मे पुनर्न करोत्येषि । वक्ष्यमाण
-
- १ ४ १ १ ४ १९।२१ ३० म० ४ पुनर्न रोचते सायं रात्रिः २ ३ नानाभावेषु १ पुनरप्याश्वस्त प्रत्युपलब्ध वा १ । १८१ म० १ अन्यत्र । १८२ म० १ ४ १८१ कृत म० १ २६ म० तद्वन्तः । ईश्वरी । २७४ ऽङ्कुशच्छाया ४ ईर्ष्या मते धीरूहस्त ।