विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Vikramorvashiyam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 162, कुल 168 में से
संदर्भ में पढ़ेंपञ्चमोऽङ्कः । १३९ रम्भा—अय से अहिसेअसंभारो । नारद —उपवेश्यतामयमायुष्मान्भद्रपीठे । (रम्भा कुमारं भद्रपीठे उपवेशयति ।) नारद —(कुमारस्य शिरसि कलशमावर्ज्य ।) रम्भे, निर्वर्त्यतामस्य शेषो विधिः । रम्भा—(यथोक्तं निर्वर्त्य ।) वच्छ, पणम भयवन्दं पिदरो अ । (कुमार तथा प्रणमति ।) नारद —स्वस्ति भवते । राजा—कुलधुरंधरो भव । उर्वशी—पिदुणो आरादओ होहि । (नेपथ्ये वैतालिकद्वयम् ।) प्रथमः—विजयतां युवराजः । अमरमुनिरिवात्रिं सत्रुहन्तेरिवेन्दु- र्बुध इव शिशिरांशोर्बाणवत्सेव देव । भव पितुरनुरूपस्त्वं गुणैर्लोककान्तै- रतिशयिनि समाप्ता वंश एवाधिपत्ये ॥ २१ ॥ १ अयमस्याभिषेकसंभारः । २ वत्स प्रणम भगवन्तं पितरौ च । ३ पितुराराधको भव । स्वाभिषेकसंभारः । संभारो विजयलक्ष्मीसमुचिता सामग्री ॥ भद्रपीठे हेमादिम- मयासने । भद्रासनलक्षणं चोक्तं देवीपुराणे— इमं च राजनं ताम्रं क्षीरवृक्षमयं च वा । भद्रासनं प्रकर्तव्यं सापहरुणसमुच्छ्रितम् ॥ सपादरत्नमानं च राज्ञो या ऽऽह्विषास्तरात् ॥ वाराहसंहितायां च— त्रिविधमध्योत्सेधाह्वयो हस्तं पादाधिको ऽथदण्डश्च । माण्डलिकेह्यान्तरपितसमस्तराज्यार्थिनां शुभः ॥ इति ॥ रम्भा । वत्स प्रणम भगवन्तं पितरौ च ॥ उर्वशी । पितुराराधको भव । पितुरस्य वचनानि भवन्तु इत्यपि क्वचित्पाठः । यथापित्रेतदमुजमुच्यते तत्तदस्य भवत्वित्यर्थः .. नेपथ्ये । प्रथमो वैतालिकः । अमरमुनिरिति । बोधमो बुधः । एव इति पाठेऽप्यर्थः स एव । देवो राजा । पुरूरवा इत्यर्थः । राजा गङ्गारको वि १२