विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

द्वितीयोऽङ्क । (तत प्रविशति विदूषक ।) विदूषकः—अविद् अविद् भो , णिमन्तणिओ परमण्णेण विअ राअरहस्सेण फुट्टमाणो ण सक्णोमि जणइण्णे अइण्जणेण अत्तणो जीह् धारिदुम् । ता जाव सो राआ धम्मासणगदो इदो आगच्छइ दाव इमस्सिं विरलजणसंपादे देवच्छन्दअप्यासादे आ रुहिअ चिट्ठिस्सम् । (परिक्रम्योपविश्य पाणिभ्यां मुख विधाय स्थित ।) (तत प्रविशति चेटी ।) चेटी—आणत्तह्नि देवीए कासिराजदुहिदाए जहा—हञ्जे णि- उणिए, जदो पहुदि भअवदो सुज्जस्स उअत्थाण कटुम पडिणिउत्तो महाराओ तदो पहुदि सुण्णाहिअओ विअ रुम्मी अदि । ता तुम नि १ अविदाविद् भो, निमन्त्रणिक परमान्नेनेव राजरहस्येन स्फु- टन्न शक्नोमि जनाकीर्णेऽकीर्णतनेनात्मनो जिह्वां धारयितुम् । तद्यावत्स राजा धर्मासनगत इत आयाति तावदेतस्मिन्विरलजनसंपाते देवच्छन्दक प्रासाद आगम्य स्थास्ये । २ आज्ञप्तास्मि देव्या काशिराजदुहित्रा यथा—हञ्जे निपुणिके, यतः प्रभृति भगवत सूर्यस्योपस्थानं कृत्वा प्रतिनिवृत्तो महाराजस्ततः प्रभृति शून्यहृदय इव लक्ष्यत । तत्त्वमपि तावदाशयागतवकाजनीसभोक्त इदानीं विदूषकमुखेनाभिमदवसूचनाय विदूषकप्रवेशमाह—तत इति । विदूषकलक्षणं तु— विकृताङ्गवचोवेषैर्हास्यकारी विदूषकः । विश्वनाथकविरा- जोऽप्याह—कुसुमवसन्ताद्यभिधः कर्मवपुर्वेशभाषाद्यैः । हास्यकर कलहरतिर्वि- दूषक स्यात्स्वकर्मज्ञः ॥ सहधर्मभोजनात् । 'सागरेऽप्यममदन्—वयस्यश्च दूषक स एव च विदूषकः । अन्य पुरचरो राज्ञो नर्मसाचिव्य प्रकीर्तित ॥ इति । विदूषकः । अविदविद् भो । अरट धुत्तर्यन्नामवदिशविद्भोपदम् । इति डण्टार । निमन्त्रणिक परमान्नेनव राजरहस्येन स्फुटन्न शक्नोमि जनाकीर्णे ऽकीर्णेनावमना जिह्वां धारयितुम् । तद्यावत्स राजा धर्मासनगत इत आयाति तावदेतस्मिन्विरलजनसंपात देवच्छन्दकप्रासाद आगत्वा स्थास्ये । 'परमान्नं तु पायसम्' इति त्रिकाण्डम् । औधम् इतिवटे कीर्तिसार्य । देवच्छ- न्दक इति प्रासादनाम ॥ चेटी । आज्ञप्तास्मि देव्या काशिराजदुहित्रा