विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Vikramorvashiyam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 91, कुल 168 में से
संदर्भ में पढ़ें७८ विक्रमोर्वशीये राजा—प्रिये, न खलु प्रसाधितोऽस्मि यदि संप्रति विहाय गम्यते। देवी—अज्जउत्त, ण लङ्घिदुव्वो सपद् णिअमो। (इति सपरि जना निष्क्रान्ता।) उर्व्वशी—हला, णिव्वकत्तत्तो राएसी। न उण हिअअं णिवत्तेदुं सक्णोमि। चित्रलेखा—कँध णिव्वासो णिवत्तीअदि। राजा—(आसनमुपगत्य।) वयस्य, न खलु दूर गता देवी। विदूषक—भण वीसद्धो जं मि बहुकामो। असाज्झो त्ति परिच्छिदिअ आदुरो णिअ वेज्जेण अइरेण मुक्तो तत्तभव मोदीए। राजा—अपि नामोर्वशी। उर्व्वशी—(आत्मगतम्।) किंदेत्था भवे। राजा— गूढ नूपुरशब्दमात्रमपि मे कान्तं श्रुतौ पातये- त्पश्वादित्य शनैः फरोत्पलवृते कुर्व्वीत वा लोचने। १ आर्यपुत्र, न लङ्घितपूर्वः सांप्रतं नियमः। २ सखि, निर्वक्तव्यो राजर्षिः। न पुनर्हृदयं निवर्तयितुं शक्नोमि। ३ कथं निराशा निर्वर्त्यते। ४ भण विश्रब्धो यत्तेऽभि वक्तुकामः। असाध्य इति परिच्छिद्य आतुर इव स्वदनाचिरेण मुक्तस्तत्रभवत्या नय्या। ५ किमत्रा भवेत्। यद्या न स्पृष्टोऽसि त्तिवप्रसादनप्रयत्नम्। आत्मनश्च परित्यज्य, गच्छामि॥ देवी। आर्य्यपुत्र नलङ्घितपूर्वः सांप्रतं नियमः॥ उर्वशी। सखि निर्वक्तव्यो राजर्षिः। न पुनर्हृदयं निवर्तयितुं शक्नोमि॥ चित्रलेखा। कथं निराशा निर्वर्त्यते॥ वि दूषकः। भण विश्रब्धो यत्तेऽभि वक्तुकामः। असाध्य इति परिच्छिद्य आतुर इव स्वदनाचिरेणमुक्तस्तत्रभवत्या। राजा॥ अपि नामोर्वंशी इति गूढ नूपुर—इत्य नन्तरमस्य वाक्यमासीत् इति पूर्वोक्तम्॥ उर्वशी। आत्मगतम्। कृतार्थो भवेत्। ष्ण्युक्त चैषा राजानमेवम् परवर्त्त्यमानात्मानं स्पृशन्तरेणानन्दमावहेदहम्।