विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

चतुर्थोऽङ्क । (नेपथ्ये सहजन्याचित्रलेखयो प्रावेशिक्याक्षिप्तिका ।) पिअमहिदिविओअविसणा सहिगदिणा ध्याटणा समुल्लवइ । सुरवरपगरिविकसितामरसे सरवरुच्छङ्गे ॥ १ ॥ (ततः प्रविशति सहजन्या चित्रलेखा च ।) चित्रलेखा—(प्रवेशानन्तरं विचिन्त्याऽऽकाशेऽवेक्ष्य ।) १ प्रियसखीवियोगविमनाः सखीगतिज्ञा ध्यायन्ती समुल्लपति । सुरवरप्रकरविकसितामरसे सरोवोत्सङ्गे ॥

मम च भविताऽयं कश्चित्कालोऽवियोगसुखः सुखम् । निजचरणसञ्चरणप्रतिबद्धमपि चेतः ॥ सहजन्याचित्रलेखयोर्द्वयोर्गीतयोः प्रवेशसूचकत्वादिक्षेपिकाशब्दाभिधेयत्वम्। परी—पियमहीति । प्रियसखीवियोगविमना सखीसहित अनुका समुल्ल पति । सुरवरप्रकरविकसितामरसे सरोवोत्सङ्गे ॥ सखी कीर्तनं १ सा । इतरे १ रहस्यकथा । सहजन्यावैता विज्ञाता यतः शोकलोपविज्ञा विसरेण विप्रय क्तैरर्थः । सखी सहजन्यां प्रति सखी चित्रलेखा कहती भई इति च । उर्वशीदासी उर्वशीप्राप्तवियोगव्यासङ्गोऽवश्यम्भावी यथा तु जातेऽनन्तरं भविष्यति पूर्वं चेय न्मत्तं हृदि सरोविशेषेऽभ्यति । आक्षिप्तिकालक्षणमाह भरतः— यद्यनु पश्चा न्नैव साऽऽश्रमविभूषिता । आक्षिप्तिकामरपदैः परितो युक्ते ष ड् । अथ प्रवेश इवैतस्या निवेद्य । पश्चाल्लक्षणं । तदनन्तरं परिक्रम्य— पश्य व र हु ण्ड वीर अनुरागेण संकुलं । यह पश्चात् लघु गीने हरएककीयुक्त अन्तर । इति इत्यन्तैर्लक्षणैर्युक्तां द्वैतादि स्वरपरं प्रायेण प्रावेशिकीपर्ये । चित्र । इत्यादि व—प्रणयगभीरगुणां कौ च ल्हासानि को विकट रहन्ते द्वौ न टा हु इ लङ्घ्यं विभावितुं । इति । लक्षणयथा द्वम् उपेत्योक्तं पदं ष ड क वि रिक्तयोर्नुपदैश्चलनेन क हैस्तूर्ण त्रिषट्कलनकालः । ळ हेतुश्चतस्रः स्वरस्य इति वृत्तम् २ १ । द्विचतुरश्रा विचित्राद्वितालसहितिः । द्विप दीवत्संकीर्णकैश्च नियन्तेन निष्पदैर्हस्तेन रूपकं पदं त्रिभङ् लोपदं १ द्विपदसहितं षट्पदेन च रूपेण षट् क २ कलासं- दृष्ट कला च ष क षट्पदेन च, कनि' पदं कल्पयेत् तेन स्त्री ऽभिनेतव्ये रसमङ्के तूर्यान्वितं यथोक्तं वा गीतेऽपि दृट् दिप्रयोगेऽपि । अथ द्वैतालयं कथं सम्पाद्यम् इति चेत्