वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

विहिता राजधर्माः । १३९

आपस्तम्बः, भृत्यानामनुरोधेन क्षेत्रं वित्तं च द- दद्ब्राह्मणेभ्यो यथार्हमनन्तान् लोकान् जयति । इति । भृत्यानां, राजरक्षणोपयुक्तानाममात्यानुजीविप्रभृतीनाम् । अनुरोधेन तद्दृश्यपीडनेन । यथार्हं, वृत्तशीलविद्याकुटुम्बादिकं विचार्य । कात्यायनः, वेदध्वनिप्रभावेन देवाः स्वर्गनिवासिनः । तेऽपि तत्र प्रमोदन्ते तृप्तास्तु द्विजपूजनात् ॥ तस्माद्यत्नेन कर्तव्या द्विजपूजा सदा नृपैः । तेन भूयोऽपि शक्रत्वं नरेन्द्रत्वं पुनः पुनः ॥ इति । सत्कर्मणा शक्रत्वं प्राप्य पुण्यक्षये पुनर्नरेन्द्रत्वं, प्राप्नुया- दितिशेषः । अत एवोक्तम् — अनेनैव, सुराध्यक्षश्च्युतः स्वर्गान्नृपरूपेण तिष्ठति । कर्त्तव्यं तेन तन्नित्यं येन तत्त्वं समाप्नुयात् ॥ इति । तत्त्वं सुरेशत्वम् । यस्य राज्ञो राज्यं स्वयं प्राप्तं तत्प्रेतकृ- त्यं राजा कुर्यात्तन्मातापित्रादींश्चावश्यं बिभृयात् । तदाह- वासिष्ठः, राजनि च दद्यात्प्रेते प्रासङ्गिकम् । अनेन माता- पितृवृत्तिर्व्याख्याता, राजमहिषीपितृवृत्तिर्व्याख्याता । राजम- हिषीपितृव्यमातुलान् राजा बिभृयात्, तद्वधूश्च । अन्याश्च राज- पत्न्यो ग्रासाच्छादनं लभेरन् । अनिच्छन्त्यो वा व्रजेयुः । क्लीबोन्मत्तान् राजा बिभृयात्तद्गामित्वादृक्थस्य । इति । अस्यार्थः । राजनि प्रेते मृते यः पुत्रातिरिक्तोऽपि राजा भवति, स प्रासाङ्गिकं, मरणप्रसङ्गेनावश्यकं तच्छ्राद्धादि, कुर्यादि- त्यर्थः । यस्तु पितृमरणोत्तरं राजा भवति तं प्रति श्राद्धादिविधा-