वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

राज्ञोऽनुजीविवृत्तम् । १८९ स्थित एव सर्वेषां कार्यकारकः । अत एवैतद्विषये— महाभारते, न तु हन्यान्महीपालो दूतं कस्यां चिदापदि । दूतहन्ता तु नरकमाविशेत्ससचिवैः सह ॥ यथोक्तवादिनं दूतं क्षत्रधर्मरतो नृपः । यो हन्यात्पितरस्तस्य भ्रूणहत्यामवाप्नुयुः ॥ इति । श्रीरामायणेऽपि, दूतानवध्यान् प्रवदन्ति सन्तो दूतस्य दण्डा बहवः प्रदिष्टाः । वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो मौण्ड्यं तथा लक्षणसन्निपातः ॥ एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान् दूतस्य दण्डो हि वधो न दृष्टः। इति। इति परराष्ट्रदूतः । अथानुजीविवृत्तम् । मत्स्यपुराणे, मत्स्य उवाच । यथानुवर्तितव्यं स्यान्मनो राज्ञोऽनुवर्तिभिः । तथा ते कथयिष्यामि निबोध गदतो मम ॥ ज्ञात्वा सर्वात्मना कार्यं स्वशक्त्या रविनन्दन । अक्षिप्य वचनं तस्य न वक्तव्यं कदाचन ॥ अनुकूलं प्रियं त्वस्य वक्तव्यं जनसंसदि । रहोगतस्य वक्तव्यमप्रियं तद्धितं भवेत् ॥ परार्थमस्य वक्तव्यं स्वस्थे चेतसि पार्थिव । स्वार्थः सुहृद्भिर्वक्तव्यो न स्वयं हि कदाचन ॥ कार्यातिपातः सर्वेषु रक्षितव्यः प्रयत्नतः । न च हिंस्याद्धनं किञ्चिन्नियुक्तेन च कर्मणि ॥ १ अत्र मुद्रितमात्स्ये 'राजा यत्तु वदेद्वाक्यं श्रोतव्यं तत्प्रयत्नतः' इति पाठो लभ्यते ।