वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

२५० वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे उच्चैःस्थानं घोररूपं नक्षत्राणामिव ग्रहम् ॥ उच्चैःस्थानं, कुलादिना महान्तम्, अथवा अत्युच्चोपवे- शनस्थलम् । घोररूपं भयानकम् । स ताननुपरिक्रामेत्सर्वानायुक्तकान् स्वयम् । तेषां वृत्तं परिणयेत्सम्यग्राष्ट्रेषु तच्चरैः ॥ इति । अनुपरिक्रामेत्, यदा अन्यायिभिस्तेऽभियुक्ता अभिभूयन्ते तदा तान् बलेन पूरयेत् इत्यर्थः । वृत्तं चेष्टितम् । परिणयेत्, प्रापयेत् । तच्चरैः, नृपचरैः । विष्णुधर्मोत्तरे, ग्रामदोषान् समुत्पन्नान् ग्रामेशः प्रशमं नयेत् । अशक्तौ दशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत् ॥ सोऽप्यशक्तः शतेशाय यथावद्विनिवेदयेत् । शतेशो विषयेशाय सोऽपि राज्ञे निवेदयेत् ॥ अशक्तौ शक्तिमान् राम स्वयं युक्तिमुपाचरेत् । राजा सर्वात्मना कुर्याद्विषये राम रक्षणम् ॥ वित्तमाप्नोति धर्मज्ञ विषयात्स सुरक्षितात् । इति मनुरप्याह- ग्रामदोषान् समुत्पन्नान् ग्रामिकः शनकैः स्वयम् । शंसेद्ग्रामदशेशाय दशेशो विंशतीशिने ॥ विंशतीशस्तु तत्सर्वं शतेशाय निवेदयेत् । शंसेद्ग्रामशतेशस्तु सहस्रपतये स्वयम् ॥ इति । एतेषां वृत्तिमाह- स एव, यानि राजप्रदेयानि प्रत्यहं ग्रामवासिभिः । अन्नपानेन्धनादीनि ग्रामिकस्तान्यवाप्नुयात् ॥