वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

३५० वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे निमित्तद्वयमेवं निमित्तचतुष्टयम् । अरिष्टसूचकमरिष्टान्तरं दर्श- यति-अथापीति । अक्षिणी नेत्रे अपिधायाच्छाद्य निमी- ल्येत्यर्थः । उपेक्षेत पश्येत्, अपाङ्गाववष्टभ्येति शेषः । बद- रकाणि, नानावर्णानि कार्पासपटलानीव सम्पतान्ति पतमा- नानि पश्येत् । इदं च वस्तुगतिकथनम् । बदरकाणि यदा न पश्येत् नावलोकयेत्, तदपि एवमेव, पूर्वोक्तारिष्टवदेव विद्या- त् जानीयात् । अरिष्टान्तरं दर्शयति-अथापीति । अत्रापि व- स्तुगतिकथनम् । सर्वो हि लोकः कर्णौ स्वश्रोत्ररन्ध्रे अपिधा- य, स्वाङ्गुलीभ्यां दृढमिति शेषः । शृणुयात्, शब्दस्य साक्षात्कारं कुर्यात्करोति । स एषः, स शब्दः, प्रज्वलतोऽग्नेरिव, रथस्येव, वेगेन गच्छत इति शेषः । उपब्दिः, घोषः । प्रज्वलतोऽग्ने- र्घोष इव वेगेन गच्छतो रथस्य घोष इवेति वस्तुस्थितिः । तं य- दा न शृणुयात् तदापि एवमेव पूर्वोक्तमिव विद्यात् । अरिष्टा- न्तरं दर्शयति-अथापीति । यथा मयूरस्य शिखण्डिनो ग्रीवा नीललोहिता तथाग्निंर्नील इव दृश्यते तदप्यरिष्टान्तरम् । अ- मेघे, मेघरहिते निर्मलाकाशे, विद्युतं, परैरदृश्यमानामितिशेषः । पश्येदवलोकयति । मेघे वा विद्युतं, परैरदृश्यमानामितिशेषः। न पश्येत् । महामेघे, वर्षर्तुमध्ये भूमौ सर्वत्रान्धकारमापादयन् प्रौढो मेघो मध्याह्नादिकाले कदाचिद्भवति स महामेघस्तस्मिन् महामेघे । मरीचीरिव सूर्यरश्मीनिव पश्येत् एवं चत्वार्यरिष्टानि। अथापीति । यत्र भूमिं शुष्कतृणलोष्टादिरहितां केवलां मृत्तिकां ज्वलतीं ज्वालायुक्तामिव पश्येत् इत्येकमरिष्टम् । उदाहृतानाम- रिष्टानामुपसंहार-इति प्रत्यक्षदर्शनानीति । जागरावस्थायामपि प्रत्यक्षेण दृश्यमानान्यरिष्टानि ज्ञेयानि। अथ राज्ञो युद्धार्थं प्रास्थि- तस्य षड्दिनपर्यन्तं प्रस्थानमभिहितं सप्तमे दिने यात्रा। तत्र विष्णु-