वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

राज्याधिकारिनिर्णयः । ३५ काश्मीरायां तु पार्वत्यां शङ्करात्मा महीपतिः । सर्वलक्षणसंयुक्तस्त्वभिषेच्यो नवस्तदा ॥ तदा पूर्वोक्ते काले, नवो महीपतिः, पार्वत्यां पर्वतभवायां, काश्मीरायां श्रीपर्णी, तन्निर्मिते भद्रपीठे उपवेश्येत्यर्थः । अत एवाग्रे अभिषेकसम्भारमध्ये श्रीपर्णीपीठमाहृतमस्ति । इति राजाभिषेके विहितकालाः । अथ राज्याधिकारिनिर्णयः । तत्रौरसो ज्येष्ठ एवाधिकारी । तदुक्तम्— कालिकापुराणे, राजेत्युपक्रम्य— औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तः कृत्रिम एव च । गूढोत्पन्नोऽपविद्धश्च भागार्हास्तनया इमे ॥ कानीनश्च सहोढश्च क्रीतः पौनर्भवस्तथा । स्वयंदत्तश्च दासश्च षडिमे पुत्रपांसनाः ॥ दासः स्वोत्पन्नो दासीपुत्रः । रागादिना द्विजातीनामपि दास्यामुत्पन्नस्य पुत्रस्य सम्भवात् । अभावे पूर्वपूर्वेषां परान् समभिषेचयेत् । इति । मनुः, ज्येष्ठ एव तु गृह्णीयात्पित्र्यं धनमशेषतः । शेषास्तमुपजीवेयुर्यथैव पितरं तथा ॥ इति । आपस्तम्बोऽपि, ज्येष्ठो दायाद इति । इदं राज्ये विभागाभावस्य वक्ष्यमाणत्वात् राज्याविषय- मिति बहुभिर्व्याख्यातम् । मनुरपि, ज्येष्ठेन जातमात्रेण पुत्री भवति मानवः ।