वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

३६ वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे पितृणामनृणश्चैव स तस्मात्सर्वमर्हति ॥ इति । कालिकापुराणे तु ज्येष्ठौरसस्य राज्यं स्पष्टमेवाभिहितम्- अथोपरिचरं राजा यौवराज्येऽभ्यषेचयत् । ज्यायांसमौरसं पुत्रं सर्वराजगुणैर्युतम् ॥ इति । रामायणेऽपि, मन्थरां प्रति कैकयीवाक्यम्- धर्मज्ञो गुणवान् दान्तः कृतज्ञः सत्यवाक् शुचिः । रामो राजसुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति ॥ राजसुत इत्यौरसत्वज्ञापनार्थम् । तथा, रामं प्रति दशरथवाक्यम्— आदिष्टो ह्यसि मे ज्येष्ठः प्रसूतः सदृशो गुणैः । ज्येष्ठायामपि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः ॥ तन्मत्तस्त्वं गुणज्येष्ठो रामनामाऽत्मजः प्रियः । त्वया तात प्रजा ह्येताः स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥ तस्मात्त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्स्यसि । इति । प्रसूत औरसः । अस्मादपि ज्येष्ठस्यौरसस्यैव राज्यमिति गम्यते । ज्येष्ठायामिति । यदा एकदोत्पन्नयोर्ज्येष्ठ्यं न निर्णेतुं शक्यते तदा ज्येष्ठापुत्रस्य प्राप्त्यर्थं, न तु महिष्या अन्यस्या वा ज्येष्ठायाः पुत्रस्य कनीयसोऽपि प्राप्त्यर्थम् । यदा ज्येष्ठा- या अनभिषिक्ताया वा पुत्रो ज्येष्ठस्तदा तस्यैव राज्यमित्या- चारदर्शनात्, सदृशस्त्रीषु जातानां पुत्राणामविशेषतः । न मातृतो ज्यैष्ठ्यमस्ति जन्मतौ ज्यैष्ठ्यमुच्यते ॥ इति मनुना स्पष्टमभिधानाच्च ।