वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

यात्राप्रकरणे युद्धे मरणपलायनयोर्धर्माधर्मत्वे । ४०७ न दोषो हिंसायामाहवेऽन्यत्राश्वसारथ्यनायुधकृताञ्जलि- प्रकीर्णकेशपराङ्मुखोपविष्टस्थलवृक्षारूढदूतगोब्राह्मणवादिभ्यः । देवलः, तृणखादी परप्रेप्सुरलसः शरणं गतः । षण्ढः परार्दितो लिङ्गी स्थविरः पतितः शिशुः ॥ न धर्मयुद्धे हन्तव्या ज्ञेया योधैरनापदि । इति । व्यासः, ये हता निशितैः शस्त्रैः क्षत्रधर्मपरायणाः । ते गता ब्रह्मसदनं न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ न यज्ञैर्दक्षिणाभिर्वा न तपोभिर्न विद्यया । स्वर्गे यान्ति तथा मर्त्या यथा योधा रणे हताः ॥ न ह्यधर्मोऽस्ति पापीयान् क्षत्रियस्य पलायनात् । युद्धाद्धि धर्मः श्रेयान् वै पन्थाः स्वर्गस्य विद्यते ॥ इति । आपस्तम्बः, ब्राह्मणस्वान्यपजिगीषमाणः प्रत्यानेतुमिच्छन् युद्ध्यमानो हतोऽसौ साक्षायजः । इति । (?) धर्म इत्यर्थः । अत्र व्यासवाक्ये “योधा रणे हता” इति सा- मान्यत उपादानात् आपस्तम्बवाक्येऽपि “युद्ध्यमानो हत” इत्युपादानात्स्थानापत्त्या क्षत्रियातिरिक्तस्यापि क्षत्रवृत्त्या जीवतो युद्धमरणमत्यन्तं धर्मसाधनं, पलायनं सामर्थ्ये सति गोब्राह्म- णादीनामसंरक्षणं चात्यन्तमधर्मसाधनमिति द्रष्टव्यम् । आदित्यपुराणे, शूरस्याग्रे यदा विप्र आर्त्त उत्क्रोशते भृशम् । न च तं त्रायते पापाच्छूरो नरकभाग्भवेत् ॥ ब्राह्मणानां गवां चैव रक्षार्थं हन्यते यदि ।