वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

ऐतरेयब्राह्मणोक्तो राजाभिषेकः । [पृ. ८७]

ष्टहोमेन प्रीताः पुरोहितादिदानेन त एव प्रीताः, क्षत्रं शौर्यं, बलं शारीरं, राष्ट्रं देशं, विशं, प्रजाम् अभिवहन्ति प्रापयन्ति। विपक्षे बाधकमाह-त एवेति विशश्चेत्यन्तेन। ते पुरोहितादयो ऽग्नयोऽभी- ष्टहोमाभावेनोग्ररूपाः स्वर्गादेर्नुदन्ते अपनूदन्ते। पुनरपि पुरोहि- तं प्रकारान्तरेण स्तौति-अग्निरिति भवत्यन्तेन । वैश्वानरः ए- तन्नामाग्निवत् । मेनिः परोपद्रवकारिणी क्रोधरूपोग्रशक्तिः ज्वा- लावत् । ज्वलन्तीभिः प्रज्वलिताभिः, दीप्यमानाभिः पर- स्परसन्तापं कुर्वतीभिः सहितो राजानमुपोदेति राजसमीपे प्राप्तो भवति । तदा स राजा यदाह हे भगवो भगवन् कै- तावन्तं कालमवात्सीः, भो परिचारका अस्मै पुरोहितायोपवे- शनार्थे तृणानि तृणनिर्मितान्यासनान्याहरतेतिप्रियोक्त्या वाचिकां मेनिं शमयति । पाद्यं पादप्रक्षालनार्हम् । अलङ्कुर्वन्ति वस्त्र- माल्यालङ्कारादिना । तर्पयन्ति धनादिदानेन । अनारुद्धो- ऽवरोधरहितः । वसति विश्रम्भेण शयनादि करोति । एतेन गृहे समागतस्य पुरोहितस्यैते पञ्चोपचाराः कर्त्त- व्या इति सूचितम् । उपचारं स्तौति-स एनमिति विशश्चेत्य- न्तेन । व्याख्या पूर्ववत् । एकखण्डः । अग्निर्वा एष वैश्वानरः पञ्चमेनिर्यत्पुरोहितस्ताभी राजानं परिगृह्य तिष्ठति समुद्र इव भूमिमयुवमार्यस्य राष्ट्रं भव- ति नैनं पुरायुषः प्राणो जहात्याजरसं जीवति सर्वमायुरेति न पुनर्म्रियते यस्यैवं विद्वान् ब्राह्मणो राष्ट्रगोपः पुरोहितः क्षत्रे- ण क्षत्रं जयति बलेन बलमश्नुते यस्यैवंविद्वान् ब्राह्मणो राष्ट्रगो- पः पुरोहितस्तस्मै विशः सञ्जानते सम्मुखा एकमनसो यस्यैवं विद्वान् ब्राह्मणो राष्ट्रगोपः पुरोहितः । (पं. ८ अ. ५ खं. २७) पञ्चोपचारप्रीतं पुरोहितं स्तौति-अग्निरिति भूमिमित्यन्तेन ।