विष्णु पुराण

विष्णु पुराण
Vishnu Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press Gorakhpur (उद्गम)
DevanagariHindipublished558 पृष्ठ
पृष्ठ 324, कुल 558 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 324
$$ॐ$$ श्रीमन्नारायणाय नमः
श्रीविष्णुपुराण
पञ्चम अंश
पहला अध्याय
वसुदेव-देवकीका विवाह, भारपीडिता पृथिवीका देवताओंके सहित क्षीरसमुद्रपर जाना और भगवान्का प्रकट होकर उसे धैर्य बँधाना, कृष्णावतारका उपक्रम
| मूल श्लोक | हिन्दी अनुवाद |
|---|---|
| श्रीमैत्रेय उवाच<br>नृपाणां कथितस्सर्वो भवता वंशविस्तरः।<br>वंशानुचरितं चैव यथावदनुवर्णितम्॥ १ | **श्रीमैत्रेयजी बोले—**भगवन्! आपने राजाओंके सम्पूर्ण वंशोंका विस्तार तथा उनके चरित्रोंका क्रमशः यथावत् वर्णन किया॥ १॥ |
| अंशावतारो ब्रह्मर्षे योऽयं यदुकुलोद्भवः।<br>विष्णोस्तं विस्तरेणाहं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः॥ २ | अब, हे ब्रह्मर्षे! यदुकुलमें जो भगवान् विष्णुका अंशावतार हुआ था, उसे मैं तत्त्वतः और विस्तारपूर्वक सुनना चाहता हूँ॥ २॥ |
| चकार यानि कर्माणि भगवान्पुरुषोत्तमः।<br>अंशांशेनावतीर्योर्व्यां तत्र तानि मुने वद॥ ३ | हे मुने! भगवान् पुरुषोत्तमने अपने अंशांशसे पृथ्वीपर अवतीर्ण होकर जो-जो कर्म किये थे, उन सबका आप मुझसे वर्णन कीजिये॥ ३॥ |
| श्रीपराशर उवाच<br>मैत्रेय श्रूयतामेतद्यत्पृष्टोऽहमिह त्वया।<br>विष्णोरंशांशसम्भूतिचरितं जगतो हितम्॥ ४ | **श्रीपराशरजी बोले—**हे मैत्रेय! तुमने मुझसे जो पूछा है वह संसारमें परम मंगलकारी भगवान् विष्णुके अंशावतारका चरित्र सुनो॥ ४॥ |
| देवकस्य सुतां पूर्वं वसुदेवो महामुने।<br>उपयेमे महाभागां देवकीं देवतोपमाम्॥ ५ | हे महामुने! पूर्वकालमें देवककी महाभाग्यशालिनी पुत्री देवीस्वरूपा देवकीके साथ वसुदेवजीने विवाह किया॥ ५॥ |
| कंसस्तयोर्वररथं चोदयामास सारथिः।<br>वसुदेवस्य देवक्याः संयोगे भोजनन्दनः॥ ६ | वसुदेव और देवकीके वैवाहिक सम्बन्ध होनेके अनन्तर [विदा होते समय] भोजनन्दन कंस सारथि बनकर उन दोनोंका माङ्गलिक रथ हाँकने लगा॥ ६॥ |
| अथान्तरिक्षे वागुच्चैः कंसमाभाष्य सादरम्।<br>मेघगम्भीरनिर्घोषं समाभाष्येदमब्रवीत्॥ ७ | उसी समय मेघके समान गम्भीर घोष करती हुई आकाशवाणी कंसको ऊँचे स्वरसे सम्बोधन करके यों बोली—॥ ७॥ |
| यामेतां वहसे मूढ सह भर्त्रा रथे स्थिताम्।<br>अस्यास्तवाष्टमो गर्भः प्राणानपहरिष्यति॥ ८ | “अरे मूढ़! पतिके साथ रथपर बैठी हुई जिस देवकीको तू लिये जा रहा है इसका आठवाँ गर्भ तेरे प्राण हर लेगा”॥ ८॥ |
| श्रीपराशर उवाच<br>इत्याकर्ण्य समुत्पाट्य खड्गं कंसो महाबलः।<br>देवकीं हन्तुमारब्धो वसुदेवोऽब्रवीदिदम्॥ ९ | **श्रीपराशरजी बोले—**यह सुनते ही महाबली कंस [म्यानसे] खड्ग निकालकर देवकीको मारनेके लिये उद्यत हुआ। तब वसुदेवजी यों कहने लगे—॥ ९॥ |