विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध०
॥ २६॥

प्र० सं०
अ० ४४

लब्ध्वा जयं देवपतिर्महात्मा प्रह्लादभाजौ च तथा विजित्य ॥ संपूजयामास महानुभावौ धर्मात्मजौ तापसवेषयुक्तौ ॥ ३७ ॥ संपूज्य तौ धर्मसुतौ जितारिर्देवैः प्रहृष्टैरनुयास्यमानः ॥ जगाम नाकं त्रिदशप्रधानः सुखी बभूवाथ गतज्वरश्च ॥ ३८ ॥ एवं प्रभावो भगवान्स विष्णुर्वै न मे रोचति तेन नित्यम् ॥ सन्धिं कुरुष्वाऽऽत्महिताय राजञ्छक्रेण तेनारिनिपूदनेन ॥ ३९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे राहुवाक्येन देवदानवयुद्धवर्णनो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४३ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ १ एवमुक्तस्तदा साल्वो राहुणा भीमविक्रमः ॥ जगाद भ्रातरं वाक्यं सारभूतमहं तुमत् ॥ १ ॥ साल्व उवाच ॥ असारे ग्रह संसारे नित्ये सततयायिनि ॥ भवक्षये मतिः कार्या रजोपकरणेषु वा ॥ २ जन्तवस्त्रिविधा लोके त्रिया येषां विविचितम् ॥ २ ॥ तमसा राजसाश्चैव सात्त्विकाश्च ग्रहेश्वर ॥ भवक्षये वै विमुखा भवोपरकरणेषु च ॥ ३ ॥ लोकद्वितयविध्वस्तास्तमासास्ते प्रकीर्तिताः ॥ भवक्षयमतिश्चैव भवोपरकरणे स्थिताः ॥ ४ ॥ राजसास्ते विनिर्दिष्टा मध्यस्थाः सर्वजन्तुषु ॥ भवोपरकरणे दैत्य मतिर्येषां न विद्यते ॥ ५ ॥ भवक्षये मतिर्येषां सात्विकास्ते प्रकीर्तिताः ॥ तामसत्वान्मया दैत्य मतिः पूर्वं भवक्षये ॥ ६ ॥ न कृता तेन तप्त्यामि राज्यतन्त्रसमुत्थितम् ॥ मन्वन्तरेऽपि सम्पूर्णा मतिर्येषां ग्रहोत्तम ॥ ७ ॥ उद्विजनन्त्येव ते मृत्योर्महन्मृत्युक्तं भयम् ॥ अवश्यं दैत्य मर्त्यत्वं सर्वेणह शरीरिणा ॥ ८ ॥ सोऽहं मोक्षात्परिभ्रष्टः कामये केशवाद्वधम् ॥ दृष्टं यद्देवैस्तपन्तं त्रिपूर्णा मूर्धनि स्थितम् ॥ ९ ॥ मर्त्यत्वे च ध्रुवे गमान्मरणं कामयाम्यहम् ॥ संप्राप्य केशवान्मृत्युं गतिं प्राप्स्याम्यनुत्तमाम् ॥ १० ॥ भूयो गजयमवाप्स्यामि नाकश्रेष्ठो ग्रहोत्तम ॥ विवास्य वासवं स्वर्गात्पश्यिभूय पुनःपुनः ॥ ११ ॥ कथं सन्धि करिष्यामि तेनाऽहं जीवितप्रियः ॥ प्रणामं त्वं राजस्य केशवान्मरणं वरम् ॥१२॥ समीक्ष्य मातु पश्यामि केशवान्मरणं रण ॥ शक्रण कृतमन्यान् पातालनिलयं तथा ॥ १३ ॥ त्यक्षन्ति मां दैत्यगणा वृद्धं पतिमिवाऽङ्गनाः ॥ दिवि भूमौ तथा स्वर्गे पाताले गगने जले ॥१४॥ देहिनां मृत्युरभ्येति तस्य नाऽस्ति पलायनम् ॥ मवे श्चया त्ता निवयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ॥ १५॥ संयोगा विप्रयोगान्ता मणान्तं हि जीवितम् ॥ अवश्यभाविन्यर्थेऽस्मिन्नन्वेषां ग्रह मवेदा ॥ १६ ॥ पुण्यभाजो हि मरणं संग्रामे यदि जायते ॥ सोऽहं क्षत्रियधर्मेण संपूज्य समरे हरिम् ॥ १७॥ तन्मान्मुत्युमनुप्राप्य गतिं प्राप्स्यामि शोभनामा॥ नैवेद्यैः पुष्पधूपार्थैर्न तथा प्रूजितो हरिः ॥१८॥ तोषमायाति देवेन्द्र रु धमेंण यथा नृणाम् ॥ भ्रात्रा ऽयुध्न यडाच्य सुहृदा हितमिच्छता ॥१९॥

---

१ 'एवमुक्तस्तदा साल्बो राहुणा भीमविक्रमः' इति क० । २ 'नयावगतया' इति ख० । ३ 'हि' इति क० । ४ 'सन्तोषं' इति क० । ५ 'प्राप्स्याम्यनघाम' इति ख० ।

॥ २६ ॥