विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ७६ ॥ । प्र० खं० अ० १९६ ।

याः परिकीर्तिताः ॥ ११ ॥ वत्सारः कश्यपश्चैव वैश्वश्च महातपाः ॥ परस्परमवैवाह्यौ गोत्रौ द्वौ परिकीर्तितौ ॥ १२ ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि ह्युपायणगोत्रजान् ॥ आतुष्टुभो भाक्तयः स्वातन्त्रो राजवल्लवः ॥ १३ ॥ गैरिशेरो देववृद्धिश्चैन्द्री गोपर्यवाकविः ॥ मालुलिः काडुविज्ञाङ्घ्रिः शतश्मिरितस्त्वैव च ॥ १४ ॥ दिवा वासिष्ठा इत्येते नक्तं ज्ञेयाश्च काश्यपाः ॥ त्र्यार्षेयाश्च तथा तेषां सर्वेषां प्रवराः शुभाः ॥ १५ ॥ वत्सारः कश्यपश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः ॥ परस्परमवैवाह्या ऋषयः परिकीर्तिताः ॥ १६ ॥ सा माता बलिपुत्रश्च भोपलोड्य जलप्लवः ॥ सुश्रामयुरः पर्णश्च सोऽष्टमो गर्दभीमुखः ॥ १७ ॥ हिङ्गुण्याहुः कैरातः उभो काश्यपगामिलौ ॥ आह्लेलो वृकपुच्छश्च सुकेतुश्च तथोत्तरः ॥ १८ ॥ उलूकभल्लूको वत्सयो महाकेरुस्तथैव च ॥ शार्दूलवंशतानवौ द्रावोलेवल्यतातवः ॥ १९ ॥ पैपलादिः पूर्ववर्विरितीवन्त्या वर्गिनिकः ॥ त्र्यार्षेयापि मन्त्रर्ष्यां सर्वेषां प्रवरः शुभः ॥ २० ॥ असितो देवलश्चैव कश्यपश्च महातपाः ॥ परस्परमवैवाह्या ऋषयः परिकीर्तिताः ॥ २१ ॥ ऋषिप्रवान्वयन्तु कश्यपस्य ह्यसंवणाभ्यः सकलं प्रसूतम् ॥ जगत्समग्रं यदुसिंहमुख्य तत्ते च वक्ष्याम्यहमुत्तरेण ॥ २२ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे कश्यपवंशावकीर्तनं नाम पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ १९५ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ वसिष्ठवंशजान्विप्रान्प्रविवाय गदतो मम ॥ एकार्षयश्च प्रवरो वसिष्ठानां प्रकीर्तितः ॥ १ ॥ वसिष्ठ एव वसिष्ठा अविवाह्या वसिष्ठजैः ॥ व्याघ्रापादा औपगवाः वैकवा शाडलायनाः ॥ २ ॥ कापिष्ठला श्वेतोत्तमा आश्वलाः सर्वदाकराः ॥ गोधायना बोधयश्च ड्राकल्पा अपवाहिुकैत ॥ ३ ॥ वालिशिया पालिंशियास्तथोमाङ्कवक्ष ये ॥ आयस्थूणाः शीतवृक्षास्तथा बह्वपुगोहितैः ॥ ४ ॥ लोमात्याः स्वनिरुक्खाः माण्डलिर्गालितालिन्यथा ॥ बह्विष्ठिश्च सुमता श्वपादिर्वाहिडंव च ॥ ५ ॥ शालिल्लिब्वलिलाश्चैव वलिश्रव एव च ॥ माण्डवां याज्ञवल्क्यश्च एकोपायनस्तथा नृप ॥ ६ ॥ वसिष्ठ एषां प्रवरो अवैवाहाः परस्परम् ॥ शैललयो महाकर्णो काण्ण्यः कैवणिस्तथा ॥ ७॥ कपिञ्जलो वालशिखिर्भागविनायतनाश्च य ॥ कोषायाणा लाकदया कोलहूतागुणायणाः ॥ ८ ॥ शाकहत्याः कशापोया अथो उल्लपवाश्च ये ॥ माङ्कचायतना अब्दुन्ना अथो मार्षिणगायचयः ॥ ९ ॥ दामकायतना वाह्यवो वाक्ययोगाणमन्तया ॥ आवायनाश्च ऋषयो ये च क्रोडादनायवाः ॥ १० ॥ प्रत्यवायनाश्च ऋषय औपमन्यव एव च ॥ माङ्कचायनाथ ऋष्यनन्था ये च डङ्गन्काः ॥ ११ ॥ पाडुकायन आंब्दाहा ऋपयश्च लेलयाः ॥ मालया ऋतवक्तव्यः पूर्णांगर्त्तिन्यथ च ॥ १२ ॥ त्र्यार्षेयार्डाप मन्त्रेष्यां सर्वेषां प्रवरम्तया ॥ ॥ १६ ॥

---

१ 'असितो देवलश्चैव' इति ख०। २ 'शाङ्खत्याश्च वाटकान्' इति ड०। ३ 'पुर्णदन्त्या' इति क०। ४ 'शाकलदा' इति ग०। ५ 'नाम' इति ख०। ६ 'शाकलादत' इति ख०। ७ 'शावका' इति ड०।