विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ११९ ॥

प्र० खं० अ० १६२ ॥ १२१ ॥

शुद्धमत्यन्तशोच्चूतम ॥ १ ॥ नित्यातपं ततश्शिलं सदा भगतिवर्जितम् ॥ तस्याधस्ताल्लहक्षणे देशे भागे च पश्चिमे ॥ २ ॥ जातीलतापरिक्षिप्तं विवरं चारुदर्शनम् ॥ दृष्ट्व कौतुकमाविष्टस्तं विवेश महीपतिः॥३॥ततमसा चातिनिबिडं नलवमात्रं महीपतिः।नलवमात्रमतिक्रम्य स्वप्रभाभरणोज्ज्वलम्॥ ॥ ४ ॥ समुच्छ्रितमथात्यन्तं गम्भीरं परिवर्त्तुलम् ॥ न तत्र सूर्यस्तपति न विराजति चन्द्रमाः ॥ ५ ॥ तथापि दिवसाकारं प्रकाशं तदहर्निशम् ॥ क्रोशार्धिकपरीमाणं सरसा च विराजितम् ॥६॥ समन्तातस्तस्य शैलल्या तु वेदिका॥ सौवर्णे राजतैर्वृक्षैर्वैद्रुमैरपि शोभिता ॥ ७ ॥ नाला माणिक्यकुसुमैः स्वप्रभाभरणोज्ज्वलैः ॥ तस्मिन्सरसि पद्मानि पद्मरागच्छदानि च ॥ ८ ॥ वज्रेकसजालानि सुगन्धीनि तथाप्यति ॥ पद्मेरंगैरितै नीलैर्वैदूर्यैश्च महीपते ॥ ९ ॥ कर्णिकाश्च तथाशेषा जातरूपस्य पार्थिव ॥ तस्मिन्सरसि या भूमिसैसा कर्दमसङ्कुला ॥ १० ॥ नानारत्नेरुपचिता जलजानां समाश्रया ॥ कपर्दकानां शुक्तीनां शङ्खानां च महीपते ॥ ११ ॥ मकराणां च मत्स्यानां पेण्डानां कच्छपैः सह ॥ तत्र मस्तकखण्डानि वज्राणि च सहस्रशः ॥१२॥ पद्मरागेन्द्रनीलानि महानीलानि पार्थिव ॥ पुष्परागाणि रम्याणि तथा कर्केतकानि च ॥१३॥ तुङ्कञ्च व खण्डानि तथा शेषस्य भागशः ॥ राजावर्त्तस्य मुख्यस्य रुधिराख्यस्य चाप्यथ ॥ १४ ॥ सूर्येन्दुक्रान्तयोश्चैव पिलोभेह्लाकतस्य च ॥ ज्योतिरसस्य रम्यस्य शङ्कस्य च भागशः ॥ १५ ॥ मसारगल्वशङ्खानां स्फटिकस्य तथैव च ॥ गोमेदपिष्टकानां च धूली मरकतस्य च ॥ १६॥ वैदूर्यसौगन्धि कयोस्तथा राजमणेर्नृप ॥ वज्रस्य चैव मुख्यस्य तथा ब्रह्ममणेरपि ॥ १७॥ मुक्ताफलानां मुख्यानां ताराविग्रहधारिणाम् ॥ सुवर्णोप्यं चैव ततोऽयं स्नानाचीतिविनाशनम् ॥१८॥ वैदूर्यस्य शिलामध्ये समन्तस्य शोभना ॥ प्रमाणेन तथा सा च ह्वं च राजन्युतः शते ॥१९॥ चतुरस्रा तथा रम्या तपसा निर्मितात्रिणा ॥ बिल्वद्भारसमे देशे केतुतन्त्र हिरण्मयः ॥२०॥ प्रदेशः स तु राजेन्द्र द्वीप तस्मिन्मनोहरे ॥ तथा पुष्करिणी रम्या तन्मध्य जच्छिलतले ॥२१॥ सुशीतामलपानीया जलजेश्च विगजिता ॥ आकाशविमला राजंश्चतुरस्त्रा मनोहरा ॥ २२ ॥ तस्यास्तूदकः स्वादु लघु शीतं सुगन्धि च ॥ न क्षिणोति तथा कार्यं कुक्षिमापूरयन्त्यपि ॥२३॥ तार्तं विधते परमां शरीरं च महत्सुखम् ॥ मध्यं च तस्याः युक्तं प्रासादं तपसा त्रिणा ॥ २४ ॥ रुक्मसेतुप्रवेशं तत्सर्व्वरत्नमयं शुभम् ॥ शशाङ्करश्मिसङ्काशं प्रासादं गजतं हितम् ॥२५॥ रम्यं वैदूर्यसोपानं विद्रुमामलतारकम् ॥ इन्द्रनीलमहाचक्र आतङ्करूपविभूषितम् ॥२६॥ पद्मरागमहास्तंभं तथा मरकतवेदिकम् ॥ वज्रशुजालसङ्कुन्तिं रम्यं दृष्टिमनाहरम् ॥२७॥ प्रासादं तत्र

---

१ 'सारकम्' इति क० ।