विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

गुरुत्वमपराजितः ॥ ३ ॥ व्रतावसाने च तथा साम्रग्यं द्विजपुङ्गवैः ॥ कामास्तत्सन्निहिताश्चान्यैर्देशैदस्मिन्नृप सर्वदा ॥ ४ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ एवमुक्तः स धर्मात्मा सप्तमे च दिने तदा ॥ ज्येष्ठगुंयां सतप्तमीयोगे ग्राहयामास तं व्रतम् ॥ ५ ॥ पादशौचं प्रभृत्येषवृक्षक्षेत्रज्ञे नराधिपः ॥ कारयामास देवस्य कथिताङ्गादिपूजनम् ॥ ६ ॥ स्नानं नक्षत्रनिर्दिष्टं नक्षत्रस्य च पूजनम् ॥ नक्षत्रदैवतस्यापि सोमस्य वरुणस्य च ॥ ७ ॥ पूजनं च तथा विष्णोर्देवदेवस्य चक्रिणः ॥ होमं तथैव सर्वषां यथावन्मनुजेश्वर ॥ ८ ॥ माघशुक्लमुभां प्राप्य द्वादशीं च तथा तिथिम ॥ अत्रिब्रतावसाने तमागते ब्राह्मणैः सह ॥ ९ ॥ व्रतावसाने संपूज्य केशवाङ्गांश्चिसोमजान् ॥ राज्यं निवेदयामास सोऽद्रेः सकलमव हि ॥ १० ॥ प्रतिगृह्य च तद्राज्यं तस्माद्दे मन्त्रिविन्नृप ॥ भूयः प्रादात्स तस्यैव वचनंचदमब्रवीत ॥ ११ ॥ न मे राज्येन कर्तव्यं किञ्चिदवास्ति पार्थिव ॥ न धनेन न कामेन याजिता ध्रुववाञ्छियाः ॥ १२ ॥ समत्वं राजशार्दूल स्वस्ति गच्छ गृहान्प्रति ॥ एवमुक्ता ययावत्रिरन्तर्धानमथेश्वरः ॥ १३ ॥ सर्वैर्द्विजगणैः सार्धं तदा गत्वा सं पार्थिवः ॥ देवपुष्करिणीतीये स्नातमात्रो वभूव ह ॥ १४ ॥ ततस्ताम्बूनदकारो नीलकुञ्चितमूर्धजः ॥ पृथुवक्षा महाबाहुस्तप्तकुङ्किमसंकाटिः ॥ १५ ॥ गन्धर्वराजप्रतिमः सर्वसत्त्ववशङ्करः ॥ रूपं तु तादृशं तस्य दृष्ट्वा गन्धर्वसत्तमाः ॥ १६ ॥ तथैवाप्सरसो मुख्या दिष्ट्या दिष्ट्येति तेऽब्रुवन् ॥ सभाज्य पार्थिवं तेन पूजिताः प्रययुः सुखम् ॥ १७ ॥ नीत्वा संवत्सरं तत्र पूर्णं संवत्सरे नृपः ॥ देवतांश्चाप्यथामन्त्र्य पूजयित्वा यथाविधि ॥ १८ ॥ तथा पुष्करिणीं पुण्यां गुहां पद्मरस्तथा ॥ आश्रमं शैलमुख्यं च तथैव च वनस्पतिम् ॥ १९ ॥ गन्धर्वाप्सरसश्चैव प्रययौ स्वपुरं ततः ॥ उग्रसङ्गमसम्प्राप्तौ दृष्टो वर्षायिकैस्ततः ॥ २० ॥ स्तुतो देवप्रसादाच्च भक्त्या तैश्चाभिनन्दितः ॥ सत्त्वैश्च तथा कैश्चिदमात्यानां निवेदितः ॥ २१ ॥ अमात्याश्चागतं श्रुत्वा लब्धकामं नराधिपम् ॥ निर्ययुर्नगरात्तस्माच्चतुरङ्गबलान्विताः ॥ २२॥ राज्ञः प्रतिग्रहाथं ते गणमुख्यापुरःसराः ॥ तैः समेत्य स राजर्षिर्यथान्वमनुजेश्वर ॥२३॥ कल्पितेन गजेन्द्रेण पताकाध्वजशोभिना ॥ प्रविवेश पुरं हृष्टः शाकलं नाम नामतः ॥ २४ ॥ राज्ञः प्रवेशे तत्पौरैः सितचन्दनवारिणा ॥ बहुवर्णस्तथा पुष्पैर्यथास्थाने विरूषितम् ॥ २५॥ चन्दनागुरुसाराणां धूपैः सुरभीकृतम् ॥ महोच्छ्रितपताकाढ्यं माल्यदामपरिष्कृतम्॥ २६ ॥ माल्यमोदकहस्तैश्च पौरजानपदैर्युतम् ॥ अतीव जनसंबाधमतीव सुमनोहरम् ॥ २७ ॥ प्रासादवरसंस्थाश्च गवाक्षगतास्तथा ॥ वेदिकास्थाश्च

---

१ 'दध्वाश्च' इति क० । 'द्याच्च' इति ख० । २ 'देवतांश्चाप्यथामन्त्र्य' इति ख० । ३ 'अप्यशङ्गलसमाप्राप्तौ' इति क० ।
१८