विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० प्र० खं० अ० १७२

नृणां दृश्येते मिथ्या मर्यादाभेदभीतृषु ॥ ७ ॥ यदायदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति यादव ॥ अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजत्यसौ ॥ ८ ॥ देवतिर्यङ्मनुष्येषु गन्धर्वापगपिण्डिषु ॥ योनिष्वन्येष्वपि तथा बुद्ध्वा कार्यबलाबलम् ॥ ९ ॥ यस्यांप्यस्यां यदा योनौ प्रादुर्भवति कारणात् ॥ तद्योनिसदृशं तत्तस्तदा लोके विचेष्टते ॥ १० ॥ संहर्तुं जगदीशानः समर्थोऽपि तदा नृप ॥ तयोन्निग्रहसोपायैश्चर्यादिहसति यादव ॥ ११ ॥ ह्रादं तमस्तया नैशं सूर्तं च पुरुषोत्तमः ॥ एक एव स लोकानां नाशयत्यप्रबुद्धिभिः ॥ १२ ॥ ह्रादं ध्वस्तं तमस्तेन जगतो देवभूतये। ज्योतिरूपेण च ध्वस्तं तमो नैशं सुदारुणम् ॥ १३ ॥ तमो नाशयितुं मूर्तं प्रादुर्भावगतः सदा ॥ मूर्तं तमश्च राजेन्द्र दैत्यदानवराक्षसाः ॥ १४ ॥ वन्ध्यानामपि दैत्यानां देहस्थोऽपि जनार्दनः ॥ न तु विबुध्यते देहीति युक्त्या तांश्च जिघांसिति ॥ १५ ॥ देवतानां गुरूणां च द्विजानां च गुरुप्रियः ॥ शास्त्रदृष्टेन विधिना भक्त्याराधन रतः ॥ १६ ॥ न च तस्यास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ॥ नैवानाप्तमवाप्तव्यं वर्ततेऽथ च कर्मसु ॥ १७ ॥ सर्वज्ञः सर्वदर्शी च सर्वशक्तिरपि प्रभुः ॥ तथाप्यधीते यजते तपस्तप्यति पार्थिव ॥ १८ ॥ मर्यादास्थापनार्थाय जगतो हितकाम्यया ॥ करोति राजन्कर्माणि कीनाश इव दुर्बलः ॥ १९ ॥ यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ॥ स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनु वर्तते ॥ २० ॥ एतत्कारणमाश्रत्याय सदा कर्मसु वर्तते ॥ प्रादुर्भावकृतो विष्णुरन्यान्यः प्राकृतस्तथा ॥ २१ ॥ देवेभ्यश्च ऋषिभ्यश्च वरान्प्रार्थयते सदा ॥ वरांश्र वरदस्तंपां मान्यत्यपि पाण्डव ॥ २२ ॥ प्रादुर्भावगतन्मन्वान्मातङ्गोऽयमिति मानवाः ॥ पुरुषं नाभिगच्छन्ति मोहितास्तस्य मायया ॥ २३ ॥ प्रादुर्भावं गतोऽप्येवं संहर्तुं स जगच्चरम् ॥ निमेषान्तरमात्रेण शक्तिमात्राग्रतः प्रभुः ॥ २४ ॥ प्रादुर्भावगतस्यापि तस्य सर्वगता स्मृता ॥ स्वतन्त्रता च सर्वत्र नात्र कार्या विचारणा ॥ २५ ॥ महद्विशेषेणतते प्राणिभिः प्राणिनां पतेः ॥ प्रभोरुक्तं तस्य देवस्य सर्वगत्य स्वयम्भुवः ॥ २६ ॥ अक्षिताः कर्मभिः पुण्यैः केचिद्बहुगुणोत्तराः ॥ तेषामाविशते स्वेन तेजसा तेन सर्वेशः ॥ २७ ॥ आविष्ठस्तेजसा, तेन देवेन परमेष्ठिना ॥ तद्धकर्माणि कुर्वन्ति पूज्यमाना महर्षिभिः ॥ २८ ॥ तथा तु काले संप्राप्तेस्तन्मर्त्यांस्त्यजत्यसौ ॥ दिध्नन्तवशमायान्ति तस्यैव रुचिनं यथा ॥ २९ ॥ ये च केचन लोकेऽस्मिन्दृश्यन्ते तेजसान्विताः ॥ तेषां तद्वैष्णवं तेजस्त्वया ज्ञेयं महीपते ॥ ३० ॥ यच्चन्द्रमसि यत्सूर्यो यच्च सूर्ये जगत्पतौ ॥ तेजः पश्यति तत्सर्वं वैष्णवं विद्धि पार्थिव ॥ ३१ ॥ अगस्त्यप्रमुखानां च या च शक्तिरतीन्द्रिया ॥ तत्तस्य राजन्सा ज्ञेया त्वया वैष्णवतेजसा ॥ ३२ ॥ यद्यद्विभूतिमत्सत्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ॥ तत्तदेवावगच्छ त्वं मम

॥ १३ ॥ ॥ ११३ ॥