विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

युक्तम् ॥ ५ ॥ न तत्कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः ॥ नातततपसः केचिन्नेव पापकृतो जनाः ॥ ६ ॥ तस्य सानुमतः पृष्ठे सरौ व्यकोशपङ्कजम् ॥ कारण्डवसमाकीर्णं राजहंसोपशोभितम् ॥७॥ सञ्चित्तमिव गम्भीरं सञ्चित्तमिव निर्मलम् ॥ वधूपयोग्यं च तथा सतानिकृति कृन्नृप ॥ ८॥ मीनिच्छत्राभ्रशकलैस्फुटकोहतारकम् ॥ महाकुमुदराशी द्वितीयमिव चाम्बरम् ॥ ९ ॥ उत्फुल्लपद्मरजसा मधुपैः परि पिञ्जरैः ॥ समन्ताद्व्याप्य सत्तप्तं तपनीयसमोखि ॥ १० ॥ च्युतेन पद्मार्जसा हंसैः केशरामन्यैः ॥ वायुना भ्राम्यमाणेन दुर्विभाव्योऽर्कोऽम्बु जन्म ॥ ११ ॥ महान्तः पद्मिनीपत्रा वायुभ्रस्ताभ्रशीकरैः ॥ युक्ता मुक्ताफलाकारैर्यन भान्ति सहस्रशः ॥ १२ ॥ नृत्यन्ति कमला यत्र शफरी स्फुरणाहताः ॥ अमरोद्गीतसंघेोषै रस्तालरसानादिकम् ॥ १३ ॥ हसन्तीमिव हंसौघैर्नृत्यन्तीमिव चोर्मिभिः ॥ उर्द्ध्वाग्रमिव कुर्वाणं कारण्डवरवैः शुभैः ॥ १४ ॥ मध्ये त्वगाधं चतुरः प्रतीहारैरिवोद्धतैः ॥ उत्सारयन्तं कल्लोलैर्वागुभिश्चाद्भूमोद्भवान् ॥ १५ ॥ भ्रमरान्तरसंलीनकण्ह्कारकुसुमा शुभिः ॥ पश्यन्तमिव शैलस्य शृङ्गाणां तनमहोध्दृष्ट्यम् ॥ १६ ॥ पत्रातिशीतलं तोयं लघु स्वादु सुधानिभम् ॥ अन्यच्च्चुद्दं मनोहारि भृङ्गनाद निनादितम् ॥ १७ ॥ तस्मिन्र्सारसि दुष्टात्मा विष्णुपान्तेनर्जलाशयः ॥ हूहून्नाम ग्राहत्वं शापाद् देवस्य तु ॥ १८ ॥ तस्मन्नेव तथा शैले हाहा गन्धर्वसत्तमः ॥ बभूव यूथपो हस्ती चलत्पर्वतसन्निभः ॥ १९ ॥ अथ दन्तोऽज्ज्वलवपुः कदाचिद्गजयूथपः ॥ आजगाम महीपाल चोत्फुल्ल कमलं सरः ॥ २० ॥ वंशदृण्डेः स कलभैर्वृतश्चैंव करेणुभिः ॥ वासयन्मदगन्धेन तं त्रिकूटं महीधरम् ॥ २१ ॥ स गजोऽअनसंकाशो मदा कुक्षितलोचनः ॥ सलीलं पङ्कजवने यूथमध्यगतो ब्रजम् ॥ २२ ॥ गृहीतस्तेन रौद्रेण ग्राहिणान्युक्तसूतिना ॥ पश्यतः सर्वयूथस्य क्रोशतश्चाति दारुणम् ॥ २३ ॥ स चकार महायत्नमात्मनः परिरोक्षणे ॥ ग्राहोऽपि यत्नमातिष्ठज्ज्र्कराकर्षणे महान् ॥ २४ ॥ ग्राहोऽपि बलिनं नागं न शशाक महाम्भसि ॥ आकृष्टं न च नागोऽपि तथात्मानं विमोक्षितुम् ॥ २५ ॥ विस्फूर्य्य च यथाशक्ति विक्षुभ्य च महाजवान् ॥ व्यथितः स निरुद्योगः पश्चिमामागतो दशाम् ॥२६॥ स तु नागवरः श्रीमान्नारायणपरायणः ॥ जगाम शरणं विष्णुं तुष्टाव च परन्तपः॥२७॥ गृहीत्वा स करेणायं सरसः कमलोत्तमम् ॥ निवेद्य भक्त्या कृष्णाय गजः स्तोत्रमुदीरयत् ॥२८॥ गज उवाच ॥ नमोनेमः कारणवामनाय नारायणायसुरदारणाय ॥ श्रीशाङ्गिचक्रासिगदाधराय नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ २९ ॥ आद्याय वेदनिलयाय महोदगाय सिंहाय दैत्यनिलयाय चतुर्भुजाय ॥ ब्रहेन्द्र

---

१ 'मृगराज' इति ख० ।