विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

---

वि० ध०
॥ १३० ॥

प्र० खं०
अ० २०९

---

समुच्छ्रितैः प्रासादैः श्वेतमेघगणैर्युतम् ॥ ५ ॥
विन्यस्तबलिपूंजञ्च देवतायतनेषु च ॥
महावादित्रघोषेण समन्तात्कृतनिःस्वनम् ॥ ६ ॥
(१पौरोदैर्दृष्टभिः सर्वैराकीर्णपण्यवीथिकम् ॥
राजमार्गं महाराजं पिण्डीकृतमहाजनम् ॥ ७ ॥)
राजमार्गादपाकृष्टशून्यसंवेशनैर्जनम् ॥
गोपित्बृन्दसमाक्रान्तराजमार्गमहागृहम् ॥ ८ ॥
प्रविवेश पुरं श्रीमान्भरतो नागधुर्यगैः ॥
तस्य कामाभवत्पुत्रः प्रवेशे भरतस्य तु ॥ ९ ॥
गृहकार्याणि संत्यज्य युयुतयो गवाक्षकान् ॥
कश्चिदधोगलितांग्यः कश्चिदंकजितलक्षणाः ॥ १० ॥
केशः संयमितेकार्यः कश्चिदर्थनिवर्हितैः ॥
एकस्मिंश्चरणे कश्चिद्गृहीत्वा काष्ठपादुकाः ॥ ११ ॥
त्वरितंशा युयुतयो ययुः शीघ्रं संत्यक्त्वा चर्मपादुकाः ॥
तथा पराः समाक्षिप्य पूर्वाक्रान्तगवाक्षकाः ॥ १२ ॥
ब्रुवन्तीषु तथान्यासु काश्चिद्भार्यो गदाक्षकातू ॥
वेगवत्यो ययुः शीघ्रं संत्यक्त्वा चर्मपादुकाः ॥ १३ ॥
नार्यः स्ववदनैर्युक्तैः सुव्यक्तैर्गन्तानवाक्षकात् ॥
अथेय विवस्तकुन्तपाणिसंलिप्सितकुङ्कुमद्राः ॥ १४ ॥
द्वितीयापाणिसंदंशसमाक्रान्त्यैर्युतः करैः ॥
नीवीबन्धनाविश्लेषसमुत्कुलितेचेतनाः ॥ १५ ॥
युयुगंवा परास्तत्र पाणिसंलिप्तनोवयः ॥
कुसुमप्रकरें कश्चिद्रुह्यमानाः शिरोगतैः ॥ १६ ॥
ययुर्वेगाच्छंकैदीर्भ्रत्स्यमाना गवाक्षकात् ॥
स्मितास्मितेन गम्भाणं रमणयिन राघवः ॥ १७ ॥
ययौ दृष्टिनिपातेन रञ्जयमान इवांशुमान् ॥
म चक्रपे तदा तासां पतितैर्नेत्ररश्मिभिः ॥ १८ ॥
हृदयानिवृगृहीत्वेव गच्छमानः स राघवः ॥
स तु दृग्विषये यासां यासां तस्मात्पथागताः ॥ १९ ॥
न ता बुबुधिरे काश्चित्क्रियां चित्रगता इव ॥
भग्ने दृक्पातितोपि निश्चेयाः कश्चिदेव ताः ॥ २० ॥
आकृष्टास्ता ययुः क्षोणीं प्रीयमाणः सर्व्वजनैः ॥
प्रद्युम्नशंशुमत्पुत्रः प्रद्युम्नसमदर्शनः ॥ २१ ॥
आदाय तासां चेतांसि ययौ राजगृहं द्रुतम् ॥
तस्मिन्न्अजग्मुहे गजराथधवो गजमन्दिगम् ॥ २२ ॥
आससाद महातेजाः कैलासभिव चापरम् ॥
प्रविश्य मु गृहं मुख्यं प्रेषयामास भृत्यजनम् ॥ २३ ॥
पानभोजनवासार्थामि मेनिकान्तां च राघव ॥
उवास म सुखं तत्र पूजितश्च युवान्जिता ॥
जगाम चान्ते सवित्वा जपापुष्पोत्करप्रभः ॥ २४ ॥
जाम्बूनदं मन्महत्चित्रं म गजपुत्रः शयने विचित्र ॥
सुष्वाप गतां गत्रां भवनं विचित्र निदावगांत्रि पवने विचित्रे ॥ २५ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे भरतस्य गजगृहमप्रबेशवर्णनो नामाष्टादशोत्तरशतमोऽध्यायः ॥ २०८ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥
तस्मिन्राज्यन्वमाने तु भूमिपानां पृथक्पृथक् ॥ १ ॥
कटकध्वजभन्त्यन्तं मंज्ञातूयाणि याहव ॥ १ ॥
बहूनां वलमुख्यानां नानालिङ्गानि भागशः ॥
तेषां कोलाहलः शब्दो वभूव गगनङ्गमः ॥ २ ॥
विक्रिकर्मतस्य पि ततः प्रावोलिक्का जनाः ॥

---

१ कोष्ठान्तर्गतः पाठः पुस्तके नास्ति ।

॥ १३० ॥