विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥१३८॥ प्र० खं० अ० २१८

देवेन सान्वितः पक्षिराडसौ ॥ जहार पक्षवातेन निवृतो रक्षसां बलम् ॥ १॥ ते तार्क्ष्यपक्षवातेन शुष्कपर्णचया यथा ॥ द्रुता गरुडशार्दूलस्त्रासा- द्राम दिशो दश ॥ २ ॥ अनिन्दमानास्ते शर्म वासुदेवभयार्दिताः ॥ पातालतलमासेदुः सर्व एव पृथक्पृथक् ॥ ३ ॥ त्रिदशान्त्सन्तर्पयित्वा च विष्णुर्विबुधेशपूजितः ॥ अन्तर्द्धानं ययौ तत्र सर्वैषामेव पश्यताम् ॥ ४ ॥ लङ्कापि शून्या राजेन्द्र दत्ता वैश्रवणाय सा ॥ स्वयं विश्वस्रजा रावणेन हता बलात् ॥ ५ ॥ विभीषणाय सा दत्ता त्वया हत्वा च रावणम् ॥ राम विष्णुः ससुतप्रस्त्वं वधार्थेह रक्षसाम् ॥ ६ ॥ त्वयैव युद्धे निहता ये तु मातुलसङ्कटाः ॥ पौलस्त्यराक्षसा ये तु ते हताः सम्प्रतं त्वया ॥ ७ ॥ हन्ता न विद्यते राम रक्षांसं केशवं विना ॥ दृष्टोऽस्मि भाषितश्चेति प्रययौ स यथागतम् ॥ ८ ॥ नाडायन उवाच ॥ एवमुक्ता ततोऽगस्त्यो यथागतामरिन्दम ॥ तस्मायुद्धं न मे राजन्यं वै तव रोचने ॥ ९ ॥ उत्साहशक्त्या सम्पन्नो मन्त्रशक्त्या च राघवः ॥ प्रभुशक्त्या तथा युक्तो देवशक्त्या तथैव च ॥ १० ॥ साधुसाद्ध्येपु कार्येषु कः कुर्याद्दिह्यं बुधः ॥ केवलं कोपमास्थाय विघ्ने नृपोपद्दम् ॥ ११ ॥ कामक्रोधौ जितौ येन तेनात्मा विजितस्तथा ॥ येनात्मा विजितस्तेन विजितेयं वसुन्धरा ॥ १२ ॥ राज्ञोऽविजितचित्तस्य पञ्चकजयः कुतः ॥ न चक्रस्य जयं कर्तुं शक्तोत्यविजितेन्द्रियः ॥ १३॥ नावज्ञा कस्यचित्कार्या बलो वा बहुमन्यते ॥ नित्यं लोके हि दृश्यन्ते शक्तित्रयः शक्तिमत्तराः ॥ १४ ॥ यथाशक्ति चिकीर्षन्ति चिकीर्षन्त यथाशक्ति च कुर्वते ॥ न कश्चिदवमन्यन्ते नराः पण्डितबुद्धयः ॥ १५ ॥ द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषकौ ॥ यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः ॥ १६ ॥ द्वाविमौ पुरुषौ लोके स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः ॥ प्रभुश्च क्षमया युक्तो दरिद्रश्च प्रदानवान् ॥ १७ ॥ कः कुर्याद्दुर्बले क्रोधं स्वभावोद्वि निर्जिते ॥ बलवत्यपि कः क्रोधं कुर्यात्प्राणाहरं नरः ॥ १८ ॥ अपहारमृहत्तस्य कोपस्तेऽप्यञ्जिवोतोच्यते ॥ गस्मात्तस्माद्बुधैः कोपः कोपं कृत्वा विनिर्जितः ॥ १९ ॥ त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ॥ कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥ २० ॥ अनुबन्धं च संप्रेक्ष्य विपाकं चैव कर्मणाम् ॥ उत्थानमात्मनश्चैव ततः कर्म समारभेत् ॥ २१ ॥ न राज्यं लब्धमित्येवं वर्तितव्यं च साम्प्रतम् ॥ श्रियं ह्यविनयो हन्ति जराहूपमिवोत्तमम् ॥ २२ ॥ त्यक्ता जनपदे वासं याहि राजन्द्हिमाचलम् ॥ अविभ्रष्टस्त्वं हत्वा गवणं लोकरावणम् ॥ लङ्कां त्यक्त्वा धनाध्यक्षं पश्य कैलासमाश्रितम् ॥ २३ ॥ स रावणो राघवसायकार्त्तस्त्यक्त्वा श्रियं भूमिपते विपन्नः ॥ धनाधिपोऽद्यापि विशाल- कीर्तिः करोति राज्यं क्षणदाचराणाम् ॥२४॥ इति श्रीविष्णु० प्रथ० मा० सं० राक्षसपातालप्रवेशवर्णनो नामाष्टादशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥२१८॥