विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० प्र० खं० अ० २६०

चैव ततः शीघ्रमन्यत् ॥ यस्याः शब्देन गन्धर्वा राजद्वारमुपागताः ॥ ५ ॥ गजवारेण महता तुरगाणां बलेन च ॥ रथैश्च मेघसन्नादैः पत्तिभिश्च मदोत्कटैः ॥ ६ ॥ क्ष्वेडितास्फोटितरवैः शङ्खभेरिनिनादितैः ॥ ह्रादेन गजघण्टानां गजानां चैव बृंहितैः ॥ ७ ॥ हेषितैस्तुरगाणां तु बभूव तुमुलं महत् ॥ शैलूषोऽपि तदा श्रुत्वा हुत्याग्निं द्विजपूजनम् ॥ ८ ॥ कृत्वा विनिर्ययौ श्रीमान्बरचन्दनभूषितः ॥ मौलौ वपुष्यानस्रद्धः स्रग्वी रुचिरभूषणः ॥ ९ ॥ आपादपात्रतीकाशैस्तुरंगैर्योजितं रथम् ॥ आरुरोह महातेजा विमानं सुकृती यथा ॥ १० ॥ यथोक्तस्य रथस्यासीत्पुरो रणविशारदः ॥ नरकेतुरिति ख्यातिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ ११ ॥ केतौ तस्य रथे भाति वसन्तो मूर्तिमान्कृतः ॥ ततः स सह सैन्येन निर्ययौ नागसाह्वैः ॥ १२ ॥ व्यूहं च सर्वतोभद्रं समाधाय बलं तथा ॥ कृत्वा प्रत्यवेक्षत तदा भरतागमनं रुषा ॥ १३ ॥ सैन्येन महता राजन्यन्भार्यास्मरणोदयं प्रति ॥ १४ ॥ आत्तायुधाः क्ष्वेडितशङ्खनादैरानन्दयन्तः सुहृदां मनांसि ॥ गन्धर्वसूनुस्त्वथ रणचण्डवेगाः प्रतीक्षमाणा भगतस्य तस्थुः ॥ १५ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे गन्धर्वसैन्यवर्णनं नामाष्टपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २५८ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥

विबुद्धा यामिनीशेषे सर्व एव महीक्षितः ॥ निर्ययुर्नगरात्कारैः स्थैः संग्रामलालसाः ॥ १ ॥ बलेन चतुरङ्गेण नानावादित्रनादिना ॥ वन्दिभिः स्तूयमानाश्च वन्द्यमानाश्च सैनिकैः ॥ २ ॥ पृथक्पृथक्सुसंनद्धा नगराद्बहिरागताः ॥ कृत्वा चावश्यकं सर्वं भरतोऽपि महायशाः ॥ ३ ॥ स्नातेन काञ्चनाङ्गेन निर्ययौ नगराद्वहिः ॥ गत्वा रथस्य तस्यासीद्युधाजिन्मातुलः स्वयम् ॥ ४ ॥ विराजे ध्वजं तस्य कौविदारमहाद्रुमम् ॥ न तेन शृण्वन्त्येत बर्हिनिर्गमय पार्थिवः ॥ ५ ॥ समेत्य पार्थिवैः सर्वैः पूजयित्वा च तान्नृपान् ॥ चक्रं कृत्वा महाव्यूहं प्रययौ लघुविक्रमः ॥ ६ ॥ प्रयाणे तस्य सैन्यस्य कम्पन्तीव वसुन्धरा ॥ शब्देन महता तस्य दीर्घते च नभस्तलम् ॥ ७ ॥ बभूव रजसैवान्धः निशकालः सुदारुणः ॥ तृषास्रग्पणाणिक्यतेजसा भुवि राजिता ॥ ८ ॥ रजोन्धकारेऽपि चमूः सा प्रयाति यथासुखम् ॥ स गत्वा दूरमध्वानं सूर्यस्योदयने प्रति ॥ ९ ॥ आसाद् महत्सैन्यं गन्धर्वाणां दुरत्ययम् ॥ १० ॥ तौ सैन्येतौयोघमहान्दुन्तौ संहारनागाविव तुल्यरूपौ ॥ वलार्णवौ गाढमथ प्रहारं प्रचक्रतुर्मन्युवशानुयातौ ॥ ११ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे भरतसैन्यनिर्याणं नामैकोनषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥२५९॥

मार्कण्डेय उवाच ॥

ततः प्रवृवृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ शुराणां हर्षजननं भीतानां भयवर्धनम् ॥ १ ॥ सेनादिनिर्गमे तत्र रजसाच्छादितं जगत्॥ न प्रज्ञायत राजेन्द्र किञ्चिदेव समन्ततः ॥ २ ॥ कूजतां धनुषां शब्दः श्रूयते तुमुलै महान् ॥ शङ्खभेरीनिनादश्च कुञ्जराणां च बृंहितम् ॥३॥ हयानां

॥१६३॥