विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥१७०॥

राघव ॥ भवतस्य प्रसादेन तृप्ताः स्म इति चापरं ॥ ३३ ॥ परस्परञ्च भाषन्ते परं हर्षमुपागताः ॥ नित्यं भवतु गङ्गाञ्च युद्धं वैं नृशंसता ॥ ॥ ३४ ॥ बलं सहायाः पृथ्विञ्च येन तृप्तामहे वयम् ॥ एवमेते वदन्तश्च स्पृशंश्च विविधैर्जनुः ॥ ३५ ॥ रथं तथान्ये वीक्षन्ते सस्नेहा भूरिदक्षिणाः ॥ एवं स भरतः श्रीमान्मातुलेन प्रदर्शितम् ॥ ३६ ॥ पश्यनरत्नानिं प्रायाद्येन गजगृहं पुनः ॥ सोऽपश्यन्नग्रभागस्थां वायव्यास्त्राद्विमोहितम् ॥ ३७ ॥ सैन्यं तत्पार्थिवेन्द्राणां व्रजन्तं समराङ्गणम् ॥ दृष्ट्वा ते भरतं सर्वं गणेरणसुशिक्षितम् ॥ ३८ ॥ संग्रामं जयिनं वीर्यमभ्यनन्दन्त पार्थिवाः ॥ स समेत्य महाभागैः परिष्वज्य च पार्थिवान् ॥ सान्त्वयित्वा च धर्मात्मा शिबिराणि व्यसर्जयत् ॥ ३९ ॥ ततः स तां मातुलराजधानीं प्रहृष्टयोधार्थजनाभिरामाम् ॥ विवेश राज्ञी रघुवंशनाथः संस्तूयमानः मुनिभिर्महर्षैः ॥ ४० ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेय वज्रसंवादे रणभूमिवर्णनो नाम सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २६७ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां गन्धर्वनगराजानाः ॥ गन्धर्वपुत्रदारांश्च राजपत्न्यस्तथैव च ॥ १ ॥ रणाजिरं तु संप्राप्य रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥ अहो कृतान्तो बलवान्येन नो बलदर्पिताः ॥२॥ अजेयाः सुसंज्ञानां संग्रामे विनिपातिताः ॥ ४ ॥ न निद्रामभिगच्छन्ति शते तेऽद्य भूतले ॥ ३ ॥ येन नागयातुत्राणा गन्धर्वतनया हताः ॥ ये पुरा शयनीयेषु पराद्ध्येषु मदोत्कटाः ॥ ४ ॥ न निद्रामभिगच्छन्ति शते तेऽद्य भूतले ॥ तालवृन्तानिलैर्या तु वरस्त्रीभिश्च वीजिताः ॥५॥ वीज्यन्ते पतितास्तेऽद्य गृध्रपक्षैर्महीतले ॥ पद्माद्यैश्चन्दनाक्ताङ्गा ये विरेजुः ममागताः ॥६॥ न राजन्तेऽद्य ते सर्वे शोणिताक्ता महीतले ॥ आलिङ्ग्य सुपुषुः पूर्वं वरोरुजघनाः स्त्रियः ॥७॥ ये तेऽद्य भूमिमालिङ्ग्य दुःखशय्यासु शेरते ॥ हा राजन्देवरूपेण हा राजन्सूनवत्सल ॥ ८ ॥ हा राजेश्वारु सर्वाङ्ग हा राजन्सतवत्सल ॥ बाहुच्छायामुपाश्रित्य वयं कस्य जनंक्षप ॥९॥ निर्भया देवदन्त्यानां निवत्स्यामो यथासुखम् ॥ संपूर्णचन्द्रवदनं पुत्र कोटिभिरानृतम् ॥ १० ॥ विषमस्थमिति दृष्ट्वा यास्यामो यमसादनम् ॥ मभात्थ त्वामपश्यन्तो यास्यामो यमसादनम् ॥ ११ ॥ एवं जने तु शोकार्ते करुणं विलपत्यथ ॥ गन्धर्वगजपुत्राणां पत्न्यस्ताः सुमनोहराः ॥ १२ ॥ ततस्ता दुःखशोकार्ताः क्रोशंत्य महति स्थिताः ॥ भर्तारं शिरसा हीनं कच्चिद्बाहुविनाकृतम् ॥ १३॥ द्विवा कृतं तथैवान्या काचित्कथ्याद्भवक्षितम् ॥ दृष्ट्वा रुरुदु दुःखार्ता कचिन्मात्राद्यथ्यापि ॥ १४ ॥ कुणपेषु स्खलन्त्यस्ता बभ्रमुस्तत्र दुःखिताः ॥ ऊर्गोत्ति पाणिभिर्निन्यो लूनयन्त्यः शिरोरूहान् ॥ १५ ॥ नावाप यासां भवने पुरा सूर्योऽपि दर्शनम् ॥ दुःखिता मुक्तेकेशास्ता जनः सर्वोऽथ पश्यति ॥ १६ ॥ पतन्त्युपरि भर्तॄणां समालिङ्गन्ति चापराः ॥ रुदन्त्यन्यास्तथा राजनन्चुकृत्य

प्र० खं० अ ॥१७०॥