विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥१३०॥ द्वि० खं० अ० २८

सोमा पिण्डा निशा चैव तथा दृग्गरुहा जया ॥ स्थले कमलिनी या च पिपिली शृङ्गमूलिका¹ ॥ २४ ॥ चण्डाली हस्तिचण्डाली गोचण्डाली क्व न्चिका ॥ रक्ता चैव महारक्ता तथा बर्हिशिखा च या ॥ २५ ॥ कोशातकी नक्तमालं पियालं च स्वलक्षणा ॥ चारणा च सुगन्धा च तथा वै गन्धनाकुली ॥ २६ ॥ ईश्वरी च सलिङ्गी च सोमली वंशनालिका ॥ जतुकारी तथा श्वेता श्वेता च मधुयष्टिका ॥ २७ ॥ वज्रटः पारिभद्रश्च तथा वै सिन्धुवारिका ॥ जीवानन्दी वसुमती न ते नागकटं कटुम् ॥ २८ ॥ तालना जालपातालं तथा च वटपत्रिका ॥ कशीरा महानीली कहारं हंसादिका ॥ २९ ॥ मण्डूकपर्णी वाराही द्वे तथा तण्डुलीयकै ॥ सपाक्षी लवणा ब्राह्मी विश्वरूपा सुवर्चरी ॥ ३० ॥ रुजापहा शृङ्गिकरी तथा शल्यापहा च या ॥ पत्रिका रोहिणी चैव रक्तला च महौषधी ॥ ३१ ॥ तथामलकवन्दारु वार्वचित्रा पटोलिका ॥ काकोली क्षीरकाकोली पीलुपर्णी मनोवती ॥ ३२ ॥ केशानी वृश्चिका काली महानागा शतावरी ॥ तथा गरुडवेगा च या श्वेतकुसुदिनी च या ॥ ३३ ॥ स्थले चोत्प- लिनी या च महासुमिलता च या ॥ उन्मादिनी सोमराजी सर्वरत्नानि भार्गव ॥ ३४ ॥ विशेषान्मरकंतं तत्र कीटपक्षं विशेषतः ॥ जीवञ्जा- ताश्च मणयस्सर्वे धार्या विशेषतः ॥ ३५ ॥ रक्षोघ्नाश्च पशस्याश्च कृत्वा वेतालनाशिनः ॥ विशेषानन्तरनागाश्च गोखरोष्ट्रसुसु- मृवाः ॥ ३६ ॥ सर्पतिलतुरंगमोशायुबुभुक्षमण्डूकाश्च ये ॥ सिंहव्याघ्रमार्जारद्वीपवातनसम्भवाः ॥ ३७ ॥ कपिजलजगोधाविमाहिषेणमवाश्व- ये ॥ ३८ ॥ इत्येवमेतैस्सकलैरुपेतं द्रव्यैः पुरं रक्षितसञ्चयं च ॥ राजा वसेत्तत्र गृहं च शुभ्रं गुणान्वितं लक्षणसंमयुक्तम् ॥ ३९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे मा०सं० द्वितीयखण्डे अङ्गङ्गद्वयायोगो नाम सप्तविंशतितमोऽध्यायः ॥ २७ ॥ ॥ राम उवाच ॥ राजरक्षागृहस्यानि यानि दुर्गे निधापयेत् ॥ कारयेद्वा महीभर्ता कथयस्वाशु तानि मे ॥ १ ॥ पुष्कर उवाच ॥ शिरीषोदुम्बराम्रास्थिबीजपूरं घृतप्लुतम् ॥ धूपयोगः कथितो राम मासार्धेस्य पुरातनैः ॥ २ ॥ कपेरुत्पलकुलानि इक्षुमूलं तथा विषम् ॥ दूर्वाक्षीरघृतेर्मण्डैः³ सिद्धोऽयं मार्मिकः² परम् ॥ ३ ॥ शूलमंतं नरं प्राप्य तस्यास्थामरणौ भवेत् ॥ कलशापविपुना तत्र जनयेत् विभावसुम् ॥ ४ ॥ गृहे विरपमव्यं तन्क्रियते यत्र भार्गव ॥ नान्योन्यिज्ज्वेलते तत्र नात्र कार्या विचारणा ॥ ५ ॥ कपासास्थि भुजङ्गस्य तथा निर्मोचनं परम् ॥ सर्पनिर्वासने धूपः प्रशस्तः सततं गृहे ॥ ६ ॥ सान्द्रसत्त्वा च वयसा विशुद्धा च मृतिका ॥ तयावलिप्तं गृहम नाग्निना दह्यते द्विज ॥ ७ ॥ दिवा च दुर्गे रक्षोऽग्निर्वार्ति

॥१३०॥

---

¹ 'शंखमूलिका' इति ख० ।
² 'विषम्' इति ख० ।
³ 'कुण्डः' इति क० ।