विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४३ ॥ पुष्कर उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि शान्तिकर्म गवां तव ॥ नित्यं नैमित्तिकं काम्यं तथा पुष्टिविवर्धनम् ॥ १॥
पञ्चमीषु च शुक्लासु श्रियः पूजा विधीयते ॥ गवां पुरीषे धर्मज्ञ धूपदीपात्रसम्पदा ॥ २ ॥ वन्यैः सुकुसुमैर्भक्त्या ब्राह्मणानां च पूजनम् ॥
तत्रैवाहनि कर्तव्यं वासुदेवस्य पूजनम् ॥ ३ ॥ स हि सर्वगतो देवः क्षीरोदधिनिकेतनः ॥ त्रैलोक्यधाताभूतानां विशेषेण तथा गवाम् ॥ ४ ॥
आश्वयुक्शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्यां भृगूत्तम ॥ वृत्रान्तकस्य कर्तव्यस्तदा यागस्तु गोमता ॥ ५ ॥ गन्धधूपनमस्कारपुष्पदीपान्न सम्पदा ॥
इह प्रजायाः साग्राग्रः पुष्पद्द्वा तथैव च ॥ ६ ॥ घृतमर्तिकञ्च तथा रौद्गीमिक्ष सुवृत्तम् ॥ नित्यमिश्र तथा वह्निं घृतेन जुहुयाद्बुधः ॥ ७ ॥
अम्भस्येति च मन्त्रेण लवणं चाभिमन्त्रयेत् ॥ दृष्ट्वा सम्प्राशगं कार्यं दधिक्राण्योत्यनन्तरम् ॥ ८ ॥ यजमानेन देया च धेनुः स्याच्छ्वेतरूपिणी ॥
तद्भाविनी द्व्याच्च होत्रे शक्त्यैव दक्षिणास्मा॥ ९॥गावः स्वलङ्कृताः पश्चाद्गन्धमाल्यफलादिभिः ॥ स्वाशिता भुक्तवत्साश्च कुर्युर्वेति प्रदक्षिणम् ॥ १०॥
श्वेडाकिलिकिलाशब्दैः शङ्खवाद्यवरैस्तथा ॥ वृषाणां योजयेद्युद्धं गोपालानां तथैव च ॥ ११ ॥ द्वितीयोऽहनि धेनूनां वृषाणां सह वत्स्यकैः ॥
लवणं तत्प्रदातव्यं ब्राह्मणेनाभिमन्त्रितम्॥ १२॥ भोजनं गोरसप्रायं ब्राह्मणांश्चात्र भोजयेत् ॥ स्वस्ति वाच्यं ततः पश्चाद्दत्त्वाद्रव्यान्विसर्जयेत् ॥१३॥
नित्यमेतत्तु वो दिष्टं शान्तिकर्म शुभं गवाम् ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि कर्म नैमित्तिकं तव ॥ १४ ॥ धेनूनां मारिके प्राप्ते तथा गोगाद्युपद्रवे ॥
क्षीरक्षये तथान्यस्मिन्प्रकृतेस्तु विपर्यये ॥ १५ ॥ त्रिगोत्रोत्पापितो विद्वानेकगोत्रोषितोऽथ वा॥ गवां मध्ये शुभे देशे स्थण्डिलं परिकल्पयेत्॥१६॥
अष्टपत्रं लिखेत्पद्मं कर्णिकाकेसरान्वितम् ॥ पूजयेत्कर्णिकामध्ये वासुदेवं श्रिया सह ॥ १७ ॥ कुसरैः पूजनं कार्यं देवतानां यथाक्रमम् ॥
यासां तासां प्रवक्ष्यामि तव नामानि भार्गव ॥ १८ ॥ सुभद्रां नाम दिग्वधूत् पूर्वभागे समर्चयेत् ॥ पूजनीयास्ततो ब्रह्मा सुरभिस्तदनन्तरम् ॥
॥ १९ ॥ ततः सूर्यस्ततो धेनुर्बहुरूपा द्विजोत्तम ॥ ततस्तु पृथिवीं देवीं ततोऽनन्तं प्रपूजयेत् ॥ २० ॥ ततश्च विश्वरूपाशं दिग्वधूं तदनन्तरम् ॥
ततः सिद्धिं ततो ऋद्धिं ततः शान्तिं समर्चयेत् ॥ २१ ॥ गेहिणी नाम दिग्वधूतस्ततः पूज्या द्विजोत्तम ॥ ततश्चेन्दुसमसं देवं महादेवहृपं ततः
॥ २२ ॥ महादेवं ततो देवं पूजयेत्तदनन्तरम् ॥ इत्येता देवताः प्रोक्ताः कूसरं तव षोडश ॥ २३ ॥ पत्रेषु पूजनीयाश्च दिक्पालाश्च यथादिशम् ॥
गन्धमाल्यनमस्कारधूपदीपात्रसम्पदा ॥ २४ ॥ प्रत्येकं पूजयद्राम देवतां प्रयतो द्विजः ॥ पूर्णकुम्भानि सर्वाणि प्रत्येकं विनिवेदयेत् ॥ २५ ॥
भक्ष्यास्थिगितवक्राणि वर्धमानेस्ततण्डुलैः ॥ सहिरण्‍यैर्यथाशक्ति ततो होमं समारभेत् ॥ २६ ॥ वेदिं कृत्वा यथाशास्त्रं समिध्य च हुताशनम् ॥