विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥२३०॥

द्वि० खं० अ० ७३

पात्य द्विजोत्तमः ॥ ११९ ॥ वृषभैकसहस्रं गा दद्याच्छुद्ध्यर्थमात्मनः ॥ त्र्यब्दं चरेद्वा नियतो जटी ब्रह्महणो व्रतम् ॥ १२० ॥ वसेद्दूरतरे ग्रामाद्द्वृक्षमूलनिकेतनम् ॥ एतदेवाचरेद्दंडं प्रायश्चित्तं द्विजोत्तमः ॥ १२१ ॥ प्रमाप्य वैश्यं वृत्तस्थं दद्याच्चैवैऋशतं गवाम् ॥ एतदेव शतं कुर्यां षण्मासांस्तुशूद्रहा चरेत् ॥ १२२ ॥ वृषभैकादशा वापि दद्याद्विप्राय गाः सिताः ॥ मार्जारनकुलौ हत्वा चापं मण्डूकमेव वा ॥ १२३ ॥ श्वगोधिकोलूककांश्च शुद्धस्यान्नं चरेत ॥ पयः पिवेत्त्रिरात्रं वा योजनं चाध्वनो ब्रजेत् ॥ १२४ ॥ उपस्पृशेत्स्रवन्त्यां वा सूक्तं वा त्रिवृतं जपेत् ॥ अभ्रं कांस्यावसो दद्यात्सतं हत्वा द्विजोत्तमः ॥ १२५ ॥ पलालभारकं षण्ढं सौमर्कं चैव माषकम् ॥ घृतकुम्भं वराहे तु तिलद्रोणं तु तित्तिरौ ॥ १२६ ॥ शुके द्विव्यायनं वत्सं क्रौञ्चे हत्वा द्विहायनम् ॥ हत्वा हंसं वलाकां च वकं बर्हिणमेव च ॥ १२७ ॥ वानरं द्यूनभासो वा स्पर्शयेद्ब्राह्मणाय गाम् ॥ वासो दद्याद्धयं हत्वा पञ्चनीलान्वृषान्गजम् ॥ १२८ ॥ अजं मेषमनडाहं त्वं हत्वैकाहायनम् ॥ क्रव्यादान्हरिणो हत्वा धेनुं दद्यात्तपयस्विनीम् ॥ १२९ ॥ अक्रव्याद् वत्सतंरीङ्क हत्वा तु कृष्णलम् ॥ जीवकमुर्कवत्सादीन्पृथग्गवादिशुद्धये ॥ १३० ॥ चतुर्णामपि वर्णानां नारीं हत्वा न रगतः ॥ वर्णनामनानुपूर्व्येण ज्ञायानामविशेषतः ॥ १३१ ॥ प्रमाप्य चाप्रमाप्य स्त्रीं शुद्धहत्याव्रतं चरेत् ॥ धनेन वर्धयिपंकं सर्पादीनामशक्तुवन् ॥ १३२ ॥ एकैकं शश्वरेत्कृच्छ्रं द्विजः पापापनुत्तये ॥ फलदानां तु वृक्षाणां छेदने जप्यमृक्शतम् ॥ १३३ ॥ गुल्मवल्लीलतानां च पुष्टितानां च वीरुधाम् ॥ अस्थ्वन्वतां तु सत्त्वानां सहस्रस्य प्रमापणे ॥ १३४ ॥ पूणे वा तद्नस्रं तु शुद्धह्याव्रतं चरेत् ॥ किञ्चिद्देव तु विप्राय दद्यादस्थिमतां वधे ॥ १३५ ॥ अनस्थां चैव हिंसायां प्राणायामेन शुद्ध्यति ॥ अनाष्टानां सस्वानां संख्वानां रसजानां च संर्वेशः ॥ १३६ ॥ फलपुष्पोद्भवानां च घृतप्राशो विशोधनम् ॥ कृष्णजानामौषधीनां जातानां च स्वयं वने ॥ १३७ ॥ वृथारम्भेण गच्छेद्व्रां दिनमेकं पयोव्रतः ॥ एतैर्व्रतैरपोह्यं स्याद्देनो हिंसासमुद्भवम् ॥ १३८ ॥ स्तेयदोषापहर्णां व्रतानां श्रूयतां विधिः ॥ धान्यानि धनचौर्याणि कृत्वा कामाद्विजोत्तमः ॥ १३९ ॥ स्वजातीयाद्गृहाद्देव कृच्छ्रार्द्धेन विशुध्यति ॥ मनुष्याणां तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रागृहस्य च ॥ १४० ॥ कूपवापीजलानां तु शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतम् ॥ द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयं कृत्त्वाऽन्यवेश्मतः ॥ १४१ ॥ चरेंत्सान्तपनं कृच्छ्रं तं निर्यात्यात्मशुद्धये ॥ भक्ष्यभोज्यापहरणं यानशय्यासनस्य च ॥ १४२ ॥ पुष्पमूलफलानां च पश्चगव्यं विशोधनम् ॥ तृणकाष्ठद्रुमाणां तु शुष्कान्नस्य गुडस्य च ॥ १४३ ॥

---

^१ 'क्रव्यादंस्तृणस्थान् हत्वा' इति ख० ।
^२ 'दहं हत्वा तु वत्सकम्' इति ख० ।

॥२३०॥