विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥२४४॥ द्वि० खं० अ० १६ ॥२४४॥

देवयज्ञं हुतं विद्याद्भूतयज्ञं बलिक्रिया ॥ पितृयज्ञं तथा पिण्डेन्ब्रह्मयज्ञं च भार्गव ॥ १० ॥ स्वाध्यायसेवा विज्ञेया तथै- वातिथिपूजनम् ॥ मनुष्ययज्ञो विज्ञेयः पञ्चयज्ञांस्त हापयेत् ॥ ११ ॥ विष्णुं यजेत्तथा देवं हविर्यज्ञैश्च सत्तभिः ॥ अग्न्याधानं महाभाग तथैवाग्निहोत्रक्रिया ॥ १२ ॥ दर्शं च पौर्णमासं च चातुर्मास्यं तथैव च ॥ द्विराग्रहायणेष्टिश्च पाके च यवचान्ययोः ॥ १३॥ विरूढा पशुबन्धश्च तथा सौत्रामणिद्विजः ॥ सप्तभिः सोमसंस्थाभिर्यजेद्देवं सनातनम् ॥ १४ ॥ अग्निष्टोमं महाभाग चात्यग्निष्टोममेव च ॥ उक्थं च पावनीं चैव प्रतिरात्रं तथैव च ॥ १५ ॥ वाजपेयञ्च धर्मज्ञ आतोर्यामं तथैव च ॥ अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैः पौण्डरीकादिभिस्तथा ॥ १६ ॥ गोसवेनाश्वमेधेन राजसूयेन वा पुनः ॥ तथा पुरुषमेधेन सर्वमेधेन भार्गव ॥ १७ ॥ अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैर्नामकल्पितैस्तथा ॥ यजनं देवदेवस्य वासुदेवस्य कारयेत् ॥ १८ ॥ यज्ञो विष्णुर्महातेजा यजमानः स एव हि ॥ त एव यज्ञपात्राणि यज्ञद्रव्याणि यानि च ॥ १९ ॥ तं यजेत्सततं राम सर्वदेवमयं हरिम् ॥ सत्येन चै वर्जयेच्च प्रत्यहं मुनिपुङ्गव ॥ २० ॥ पशुप्रत्ययनं कुर्यान्नात्मोप्तिकमेव च ॥ ईष्टे वैषा नरो कुर्यात्तथा स्वल्पधनो नरः ॥ २१ ॥ अत्यल्पत्वे धने सोमं पिवेद्द्रार्गवसत्तम ॥ आयुः प्रजन्यशो मेधां धनमन्नमृणं तथा ॥ २२ ॥ हन्त्यल्पदक्षिणो यज्ञस्तस्मान्नाल्पधनो यजेत् ॥ यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यततये ॥ २३ ॥ अधिकं वापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति ॥ प्राजापत्यमदत्त्वा च अग्न्याधेयस्य दक्षिणा ॥ २४ ॥ अनाहिताग्निर्भवति ब्राह्मणो विमवेसति॥ सर्वदेवमयो विष्णुःप्रत्यहं तस्य पूजनम् ॥ २५ ॥ प्रतिमायामपि तथा कर्तव्यं भृगुसत्तम ॥ विष्णुमर्वाभि जानन्ति सर्वयज्ञेषु वै द्विजाः ॥ २६ ॥ पायसैः सुमनोभिश्च तस्यापि यजनं स्मृतम्॥ तत्तद्वनिकायेषु तथैव स्वयमेव वा ॥ २७ ॥ पूजा कार्या वह्निविद्वौ श्रद्धया भृगुनन्दन ॥ न तत्फलदं दक्षिणेयैर्यजेतेह कदाचन ॥ २८ ॥ विष्णुं र्द्वनिकायत्थं यथाश्रद्धमीरितम् ॥ तपसा पूजयेन्नित्यं तस्मादल्पधनो नरः ॥ २९ ॥ संपूज्य देवं परमान्नगन्धैर्धूपैः सुगन्धैश्च फलैश्च मुख्यैः ॥ तस्मादवाप्नोति स सर्वयज्ञांस्तस्मात्प्रपूज्यः सततं महात्मा ॥ ३० ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा०सं०रामं प्रति पुष्करोपाख्याने गृहस्थधर्म वर्णननाम पञ्चनवत्तितमोऽध्यायः ॥ ९५ ॥ राम उवाच ॥ कर्माणि श्रोतुमिच्छामि काम्यानि गृहिणामहम् ॥ तवतः समस्तधर्मज्ञ यादृगाण नृणांत्मन ॥ १ ॥ पुष्कर उवाच ॥ कृतोपवासो याग्यज्ञं सोपवासस्य भार्गव ॥ पुरोधाः शपनं कुर्यात्कृत्तिकासु यथाविधि ॥२॥ अकालमूलैः फलै श्चेन्मयैरथ काञ्चनैः ॥ उज्ज्वलैर्लक्षणैः पूर्णस्तथा तीथर्योदकैः शुभैः ॥ ३ ॥ अभिमन्त्र्याशिरोध्पाणां न्यग्रोधाश्वथयोरपि ॥ पत्रपूर्णस्तथा