विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥२४४॥

द्वि० खं० अ० १०४

मृत्स्निषु तथा द्वारेष्वष्टौ सुवृत्तम् ॥ ५३ ॥ सुसंहतान्समान्छ्लक्ष्णान्दृढान्पत्रनिर्गतान् ॥ व्यामार्धसम्मितांस्तीक्ष्णान्पञ्च तद्वन्निषीप- तान् ॥ ५४ ॥ पञ्चरङ्गं ततः सूत्रं बध्नीयात्तेषु भार्गव ॥ अरुन्मन्दारमार्गांस्तु सुदृढं सुमनोहरम् ॥ ५५ ॥ वितानं मण्डलेकुर्याच्छ्वेतवर्णं मनो- हरम् ॥ ध्वजं छत्राणि खड्गांश्च घण्टाद्वात्रिंशतंर्दशम् ॥ ५६ ॥ प्राकारोपरि दण्डेषु सुदृढं च विनिवेदयेत् ॥ स्नाने मण्डलकान्कुर्यान्मण्डलाकारस्य ततो बहिः ॥ ५७ ॥ त्रिसमान्भृगुशार्दूल चतुरस्राम्मनोहरान् ॥ ज्वालामालार्चितान्दिग्शासु विदिशासु च ॥ ५८ ॥ स्नानमण्डलकानां तु समीपे सुसमन्तः ॥ गावः संस्थाप्या वृषभाश्च सुपूजिताः ॥ ५९ ॥ अजाश्चार्कसमायुक्ता जीवमोक्षाश्च पक्षिणः ॥ प्राकारस्योत्तरे भागे वेदिं कुर्यात्सुशोभिताम् ॥ ६० ॥ दर्भैराच्छाद्य तान्सर्वान्सलिलेन समुक्षयेत् ॥ तत्राग्निं जुहुयान्मन्त्रैर्महाव्याहृतिपूर्वकम् ॥ ६१ ॥ यथोक्तदेवतालिं- गैस्तथा मन्त्रैश्च भार्गव ॥ ॐकारेण तथाब्रह्माणां नामयुक्तेन वै पृथक् ॥ ६२ ॥ अश्वत्थौदुम्बरप्लक्षबिल्वकिंशुकविद्रुमाः शरमी ॥ स्वराद्वयाम्पपामार्गं पलाशमयकान्यपि ॥ ६३ ॥ वंशिकां चाश्वगन्धा च कदम्बञ्चार्जुनासनौ ॥ एतेषां समिधः शस्ताः किङ्कुमाप्ता घृतप्लुताः ॥ ६४ ॥ एकै- कमप्याहुतशतं हव्यं सर्षपसंयुतम् ॥ तिलान्वान्तांव्रताक्षोल्लाज्जाश्चाग्रौ समावपेत् ॥ ६५ ॥ ततश्चांचेपयेच्छान्तिं ब्राह्मणान्गुणसंयुतान् ॥ अभ्य- च्र्य दक्षिणामिश्र पुष्षाक्षतफलैस्तथा ॥ ६६॥ ततस्तु स्थापयेत्कुम्भान्मण्डले सागरेपरि ॥ यथा दिग्देवनामाङ्कान्दिक्षु विदिशासु च ॥ ६७ ॥ काञ्चनान्राजतांस्ताम्रानथ वापि महीमयान् ॥ नानान्येषां वक्ष्यामि तानि मे गदतः शृणु ॥ ६८ ॥ भद्रः सुभद्रः सिद्धार्थश्चतुर्थः पृथिवर्धनः ॥ अमोकश्चित्रभानुश्च पर्जन्योऽथ सुदर्शनः ॥ ६९ ॥ वापिकूपसरिद्भव्य पूजयित्वा जलेन तान् ॥ वनस्पतिसमायुक्तानन्ध्यैर्माल्यैश्चपूजितान् ॥ ७०॥ मन्त्राणुमन्त्रितांस्तेतांस्तन्न मन्त्रं निबोध मे ॥ स्थापयन् घटान्तान्सिविरुद्रमरुद्गणाः ॥ ७१॥ विश्वेदेवास्तथादित्या वसवो मुनयस्तथा ॥ अधिक्र- यन्तु सुप्रीतास्तथान्या अपि देवताः ॥ ७२॥ एवं संस्थाप्य तान्कुम्भान्स्थाय्या मण्डलेकेष्वथ ॥ ऐन्द्रादिक्रमशः स्थाप्यास्तान्सने पूर्वचोदिते ॥ ७३॥ पूर्वे मण्डलेके स्थाप्यः शुक्कुपुष्पाम्बरान्वितः ॥ सर्वत्र ग्राह्यो द्वैर्मध्यम्यमाणाणुनान्चटान् ॥ ७४ ॥ प्रत्येके स्याच्चतौर्मस्तु क्षारस्योपरि भार्गव ॥ अपां पूर्णं घटं तत्र यथाशं च यथास्वक्कम् ॥ ७५ ॥ तथा दृद्याथवानानं सम्यक्सन्नाप्यस्य जायते ॥ औषधीश्चात्र वक्ष्यामि यास्तु कुम्भेषु निक्षिपेत् ॥ ७६ ॥ अस्यापितिषु धर्मज्ञ ततः संस्थापनं भवेत् ॥ जया जयन्तीं विजयां सुकर्णी मर्कटीं वचाम् ॥ ७७ ॥

---

१ 'क्रोधित्तान्' इति पाठान्तरम् । २ 'रश्मथाशक्तिम्' इति पाठान्तरम् । ३ 'पाठयेत्' इति पाठान्तरम् ।

॥२४४॥