विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

प्र० खं०
अ० ६

वि० ध०
॥५॥

दश चान्यानि राजेन्द्र पञ्च पञ्च प्रकीर्तिताः ॥ समन्ततस्तरत्नशिला देवोद्याने मही शुभा ॥ १७ ॥ स्थितस्ततां परिधाय्यौँ लोकालोको महीधरः ॥
अयुतं योजनानां तु विस्तरेणोच्छ्रयेण च ॥ १८ ॥ लोकालोके महीपाल लोकपालास्त्वमी स्मृताः ॥ प्राच्यादिषु महावीर्याः कल्पस्थायिन
एव ते ॥ १९ ॥ सुदामा शेषपादश्च केतुमान्सुमहाबलः ॥ हिरण्योरोमा च तथा विज्ञेयाश्च दिगीश्वराः ॥ २० ॥ अर्वाक्तस्य महीध्रस्य चन्द्रार्क
ग्रहतारकाः ॥ प्रपतन्ति महाराज न तु पारे कदाचन ॥ २१ ॥ दृषोदकसमुद्रस्तु लोकालोकं समन्ततः ॥ परिवार्थ स्थितो राजन्रन्ध्रकारे महा
र्णवः ॥ २२ ॥ एकषष्टिप्रमाणेन नियुतानि समन्ततः ॥ तस्य पारे ततो राजन्ब्रह्माण्डस्तु समन्ततः ॥ २३ ॥ ऊर्द्धनाधश्च विष्कम्भो यावान
ण्डस्य कीर्तितः ॥ तावदेव प्रमाणेन तिर्यक्षु परिवार्तिः ॥ २४ ॥ मेरुमध्यात्समुद्रस्य पारं गर्भोदकस्य तु ॥ कोटित्रयं योजनानां नियुतानि
तथा दश ॥ २५ ॥ पञ्चान्यानि च राजेन्द्र प्रमाणं परिकीर्तितम् ॥ तस्य राज... ब्रह्माण्डस्तु समन्ततः ॥ २६ ॥......तदधश्च द्वितीयस्य
महीपते ॥ एतदेव तु निर्दिष्टं प्रमाणं तत्त्वचिन्तकैः ॥ २७ ॥ मेरोस्तु पूर्वदिग्भागे मध्ये तु लवणोदधेः ॥ विष्णोलोको महान्प्रोक्तः सलिलान्तर
संस्थितम्॥२८॥स्वभासयात्र देवस्य सततं नृप राजितम् ॥ तत्र स्वपिति धर्मान्ते देवदेवो जनार्दनः ॥ २९ ॥ लक्ष्म्यासहायः सततं शेषपर्यङ्क
माश्रितः ॥ एकादश्यामाषाढस्य शुक्लपक्षे जनार्दनम् ॥ ३० ॥ देवाश्च ऋषयश्चैव गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ अभिद्रवन्ति ते गत्वा सततं दिनपञ्च
कम् ॥ ३१॥ उत्सवं चैव कुर्वन्ति गीतनृत्यसमाकुलम् ॥ ततस्तु चतुरो मासान् योगनिद्रासुपासते ॥३२॥ सुतं च तमुपासते ऋषयो ब्रह्मसप्रमताः ॥
सप्तर्षिगण शर्वाणि भक्तास्ते देवमानवाः ॥३३॥ कार्तिकस्य सिते पक्षे तदेव दिनपञ्चकम् ॥ विवोधयन्ति देवशं गत्वा सेन्द्रा दिवौकसः ॥३४॥
देवास्तथैव कुर्वन्ति तदापि च महोत्सवम् ॥मेरोस्तु पूर्वदिग्भागे मध्ये क्षीरार्णवस्य तु ॥३५॥ शृंगारमुख्येण शुभा देवस्यान्या तथा पुरी ॥ लक्ष्मी
सहायस्तत्रास्ते शेषपासनगतः प्रभुः ॥३६॥ तत्रापि चतुरो मासान् सुतस्तिष्ठति वापिकान् ॥ अन्ते च केवलंस्तत्र दृश्यते शाश्वतः प्रभुः ॥ ३७ ॥
तस्मिंस्तथैव दिग्भागे मध्ये क्षीरार्णवस्य तु ॥ योजनानां सहस्राणि मण्डलः पश्चविंशतिः ॥ ३८॥ श्वेतद्वीपंनु विख्यातो द्वीपः परमशोभनः ॥
नराः सूर्य्यप्रभास्तत्र शीतांशसमदर्शनाः ॥३९॥ तेजसा दुर्निरीक्ष्याश्च देवानामापि यादव ॥ पञ्चकालविधानज्ञाः पूजयन्ति जनार्दनम् ॥ ४० ॥
पूजां तेषां शिरसा स तु देवः प्रयच्छति ॥ दृष्ट्वैश्च कृतां पूजां पादक्षै प्रयच्छति ॥४१॥ एकाल्नाभावपगतामन्त्र यान्ति हरिं नगः ॥ तत्र गत्वा ॥ ५ ॥

---
१ 'महद्रस्य' इति क० । २ 'गर्भोदकसमुद्रस्तु' इति ख० । ३ 'नेत्रवार' इति ख० । ४ 'नेयापि च' इति क० ३ 'सर्वेश' इति कः । ६ 'पङ्कज' इति क० ।