विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

नशोचन्ति निवर्तन्तेन चाप्यथ॥४२॥ पूजयित्वा चिरं कालं देवदेवं जनार्दनम् ॥ आदित्यमण्डलं भित्त्वा ब्रह्माणं प्रविशन्ति ते ॥४३ ॥ ततो निरुद्धं देवेशं प्रद्युम्नं चाप्यनन्तरम् ॥ ततः संकर्षणं देवं वासुदेवं ततः परम् ॥ ४४ ॥ वासुदेवं च संप्राप्य मुच्यन्ते सर्ववन्धनैः ॥ श्वेतद्वीपगता स्तस्मान्न निवर्तन्ति कर्हिचित् ॥४५ ॥ पूर्वोत्तरे तु दिग्भागे मध्ये क्षीराणवस्य तु ॥ वैजयन्त इति ख्यातः पर्वतः सर्वकाञ्चनः ॥ ४६ ॥ योजनानां सहस्राणि प्रमाणेन दश स्मृतः ॥ आयामाद्विस्तरोच्छ्रायैः प्रमाणं तस्य कीर्तितम् ॥४७॥ योजनानां सहस्राणि पञ्च तस्य गुहा स्मृता ॥ उच्छ्रिता योजनशतं तावदेव च विस्तृता ॥ ४८ ॥ तिमिरेणावृता द्वारि योजनानां तथा शतम् ॥ स्वप्रभाभरणा दिव्या ततः परतरं हि सा ॥ ४९ ॥ नाम्ना च लोके विख्याता ऋषिभिस्तिमिरार्वती ॥ तस्यां देववरो विष्णुः स्वपन्नास्ते जनार्दनः ॥५०॥ तत्रैवानुपतिष्ठन्ति दिव्यस्तिस्रो महीपते ॥ निद्रा च कालरात्रिश्च लक्ष्मीश्च वरवर्णिनी ॥५१॥ उपास्ते च तं देवं भुवाद्या परमर्षयः ॥ शरीरधारिभिश्चास्त्रैस्तथा तत्र च सेव्यते ॥५२॥ तस्य सुप्तस्य वदनान्निश्वासोच्छासतः क्रमात् ॥ प्रजानां पङ्कयो ह्यर्त्तिनिपतन्ति पतन्ति च ॥ ५३ ॥ तस्योच्छासञ्च जन्तूनां सम्भवः कथितो नृप ! ॥ निःश्वासतश्चैव तथा जन्तूनां मरणं स्मृतम् ॥ ५४ ॥ मध्ये वृत्तस्त्वम्बुदस्य मेरोः पश्चिमतस्तथा ॥ योजनानां तु नियुतं द्वीपस्तु परिमण्डलः॥५५॥ तत्र गोवर्धनस्योक्ता वसतिः सुमहात्मनः ॥ दिव्यानां तत्र धेनूनां वसतिश्च तथा स्मृता ॥ ५६ ॥ सततं कामरूपेण भामिः स रमते हरिः ॥ मध्ये दधिसमुद्रस्य द्वीपस्तावत्प्रमाणतः ॥ ५७ ॥ हेमरूपधरो यत्र नित्यं वसति केशवः ॥ तत्रस्थमेनं पश्यन्ति ऋषयो भूरितेजसः ॥ ५८ ॥ सुरासमुद्रमध्ये तु द्वीपः परमावृतस्ततः ॥ तत्र संकर्षणो देवो विभुश्चास्ते सुराऽसुराः ॥ ५९ ॥ उपतिष्ठन्ति तत्रैनं दिव्यस्त्रीस्तत्र मनोरमाः ॥ कान्तिश्च मदिरा चैव तथा देवी करीषिणी ॥६०॥ तत्रस्थमेनं पश्यन्ति प्रजानां पतयः सदा ॥ दृष्यामण्डलं कृत्स्नमिदं तवोक्तं क्ष्मापालवृन्दारकपूरणचन्द्र ॥ समासतो व्यासगिरामशक्यं वक्तुं महेन्द्रोपि न वर्षपूगैः ॥ ६१ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे द्वीपविभागवर्णनो नाम षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥ ॥वज्र उवाच ॥ जम्बूद्वीपस्य संस्थानं विस्तरेण महामुने ! ॥ त्वत्तोहं श्रोतुमिच्छामि यत्र जातोऽसि भार्गव ॥ १ ॥ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ अवगाढावुभयतस्समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ ॥ जम्बूद्वीपे महाराज ! षडिमे कुलपर्वताः ॥ २ ॥ हिमवान्हेमकूटश्च निषधो नील एव च ॥ मेरुश्च शृंगवांश्चैव सर्व रत्नाकशः शुभाः ॥ ३ ॥ मध्ये तु मण्डलः शैलो नीलस्य निषधस्य च ॥ सौवर्णः कथ्यते मेरुः प्रमाणं तस्य मे शृणु ॥ ४ ॥ चतुरशीतिसाहस्रैः कथिताश्चोच्छ्रयेण च ॥ अधस्तात्षोडशैवोधः षोडशैव तु विस्तृतः ॥ ५ ॥ विस्तारो द्विगुणश्चास्य मूलभूमौ