विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

प्रशस्तं तदगतातिभिः ॥ चत्वारोऽपि यदा केन्द्रा युक्ताः स्वोच्चगतैर्ग्रहैः ॥ तदा जातो विनिर्दिष्टः समस्तवसुधाधिपः ॥ त्रयो वा तस्य स्युर्वशे
पृथ्वी ससागरा ॥ द्वौ तु केन्द्रगतौ यस्य ग्रहो कर्किकिणि चन्द्रमाः ॥ सोऽपि राजा विनिर्दिष्ट एकेनापि तथा द्विज ॥ सर्वेस्तु परमोच्चस्थै
स्त्रैलोक्याधिपतिर्भवेत् ॥ मित्रक्षेत्रे तथात्मीये तथा वर्गोत्तमेष्वपि ॥ स्वोच्चे वा स्वत्रिकोणे वा ग्रहाणां शस्यते स्थितिः ॥
ग्रहाणां चतुरादीनां तथा योगो विगर्हितः ॥ राजवंशे तथा भूपारुह्यार्थः स्वन्वयश्चोपयेः ॥ अन्यवंशभवा भूपाः पश्चाच्चैवेपि च द्विज ॥ त्रिकोणेच
गतैरेव विशेषेण द्विजोत्तम ॥ भावे विन्कारकाः सौम्याः पापा भावविनाशनाः ॥ तृतीये च तथा षष्ठे दशमेकादशेऽपि च ॥ स्थितिः पापग्रहाणां
च प्रशस्ता परिकीर्तिता ॥ षष्ठाः सर्वग्रहाः शस्ता न शस्ता द्वादशाष्टमाः ॥ चन्द्रे लग्ने गते मूर्खो विना वृषकुलीरके ॥ सूर्ये लग्नगते ज्ञेयास्तथा
जयबलान्वताः ॥ बलवद्ग्रहदृष्टैश्च विज्ञेया ईश(रूप)चेष्टितैः ॥ चन्द्रद्रुमा (पुष्पा) विशीलाश्च विज्ञातव्यास्तथैव चा॥ पापाः पापबला ज्ञेयाः सौम्याः
सौम्यबलास्तथा ॥ चन्द्रादुपचयैःस्थैर्ग्रहा ज्ञेया धनान्विताः ॥ एतावदुक्तं सारं ते होरासंग्रहमुत्तमम् ॥ इति श्रीवि० मा० व० सं० द्वि० स्व०
रामं प्रति पुष्करोपाख्याने जातकध्यायो नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १६७ ॥ पुष्कर उवाच ॥ अथ भगवन्तं भुवनोत्पत्तिस्थितिसंहा
रकारकं चराचरगुरुममितयशसमभिगम्य भृगुर्विद्यापाययामास । भगवञ्ज्योतिःशास्त्रं विना गणितेन दुःखावहामतो गणितविधिविमाचक्ष्व । तमुवाच
श्रीभगवान्छृणु वत्स गणितज्ञानम् । अनादिनिधनः कालः प्रजापतिर्विष्णुस्तस्य ग्रहागत्यनुसारेण ज्ञानं गणितम् । तत्रार्कभगणभोगः सौरहोरात्रा
स्तिथिश्च चान्द्रः अर्कोदयात्तदुद्यात्सावनः । चन्द्रनक्षत्रभोगो नक्षत्रम् । सावनोऽहोरात्रा नराणाम् । तेषामाकं दिनं न्यर्को रात्रिः चन्द्रमसः पितृ
णामहोरात्रम् । तेषां कृष्णाष्टम्यामर्कोदयः । अमावास्यायां मध्याह्नः । शुक्लाष्टम्यामर्कास्तमयः । पौर्णमास्यामर्धरात्रम् । अर्कभगणभोगो दिव्योऽ
होरात्रः । तेषामर्कस्य मेषप्रवेशे सूर्योदयः, कर्कटप्रवेशे मध्याह्नः । तुलाप्रवेशेऽस्तमयः मकरप्रवेशेऽर्धरात्रः ॥ मेषादित्ये मध्यमे जीवे जीवमानेनाश्वयु
जाद्यो वत्सरा भवन्ति । लङ्कायामर्कोदये चैत्रशुक्लप्रतिपदारम्भेऽर्कादिनादावविन्द्यादौ किस्तुघ्नादौ रात्रावथाकोदये काले प्रवृत्तिः। होरादिप्रवृत्तिश्च ।
लङ्कातश्च यावन्मेरोर्याम्योत्तरदेशान्तरे रेखा तत्पूर्वापरेण बलकलाकोत्थैद्यकालप्रवृत्तिः लङ्कायोदयकालं तन्मण्डलम् । स्वदेशविषुवाद्कोदयविषु
वन्मण्डलत्वं प्रतिदिनं चरदलवशेनार्कोदयः । क्षितिजं मण्डलम् । तत्रार्कभगणभोगेन सौराब्दः । येषामब्दानां वै त्रेयेण गुणमर्कै वेदः कलियुगम्,
द्विगुणं द्वापरम्,त्रिगुणं त्रेता, चतुर्गुणं कृतम्,अन्यच्चतुष्टयं यमाभिभोगाश्चतुर्युगम् । एकसप्ततिश्चतुर्युगानि मन्वन्तरम् । चतुर्दश मन्वन्तराणि कल्पः ।

५०