विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥३७४॥

तृ० खं० अ० ११७

कुर्यात् ॥ तोरणोद्धरणं मासिमासि सप्ताहोक्तं विधिं कुर्यात् ॥ यावत्संवत्सरं नित्यमेवं सर्वकामदं कर्म तत ॥ प्रतिष्ठाकल्पमनेते मणोक्तं पार्थिवोत्तम ॥ सर्वपापहरं ज्ञेयमायुष्यमपराजितम् ॥ अनेन विधिना कृत्वा स्थापनं शार्ङ्गिणो नरः॥ सर्वकामानवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ओषध्यः पवनं वृक्षा यत्किंचिदुपयुज्यते ॥ प्रतिष्ठायां हि तत्सर्वं विष्णुलोके महीयते ॥ प्रतिष्ठां येऽपि पश्यन्ति क्रियमाणां नराधिप ॥ अभिनन्दन्ति ये भक्तास्तेऽपि स्वर्गजितो नराः ॥ सात्वतोक्तेन विधिना नित्यमेव प्रतिष्ठितम् ॥ पूजयेद्देवदेवेशं य इच्छेच्छाश्वतं पदम् ॥ १ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे तोरणोद्धारविधिवर्णनो नाम षोडशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ ११६ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ अथ देवयात्राविधिर्भवति । यस्य देवस्य या तिथिः स्वकीया उक्ता तस्य तस्यां तिथौ यात्रां कुर्यात् ॥ यस्य तिथिर्न ज्ञायते तस्य पौर्णमास्यां कुर्यात् ॥ श्रीभगवतो वासुदेवस्य सर्वा एव तिथयः नास्य तिथिनियम तत्रादावेव सुधावदतं सुचित्रितं देवकुलं कृत्वा शुक्रेोहि विनायकपूजनं कुर्यात् ॥ द्वितीयेऽह्नि ब्रह्मेशपूजनं, तृतीयेऽह्नि नागपूजनम, चतुर्थेऽह्नि प्रमथपूजनम्, पञ्चमेऽह्नि ब्राह्मणपूजनम, दीनानाथदानं च षष्ठेऽह्नि स्नपनम् ॥ तत्र बृहत्स्नानं कृत्वा सर्व एव नगरजनाः सुशुक्लवाससः पवित्रहस्तपाणयः महता वाद्यघोषेण सुसुगन्धितेन सरःसारितश्रवणागारं नगरसंनिकर्षमासनन्तरम गच्छेयुः । तस्मादुदककलेशानादाय गजयुक्तानां वा वाससा शुभेनावच्छादितान्प्रवेशयेत् । प्रवेश्य श्रीभगवन्तं स्नापयेत, भोगविधिपूर्वेकेन प्रतिदिष्टेन विधिना पूजयेत, नृत्यवाद्यगीतैश्च श्रीभगवन्तमुपस्थेयत्, ततो यात्रादिने प्राते : स्वस्यां प्रतिमाभ्याम् । कूटागारे मनोहरे नानाप्रकारवस्त्रसंश्याच्छादिते सङ्किङ्किणीके रत्नमाल्पगताकोपेगोभिते रथे हरीकृत्वा अश्वैर्दो र्तेनय्येगेयितैर्वा पुरुषैर्नगरं भ्रामयेत् । नागरेण च जनेन स्वेशेन चापमात्रपाणिना कूटगारस्य पुरस्ताद्भ्रमणं कर्तव्यम् ॥ अन्यैश्च कुसुममालाविचेक्षणं कर्तव्यम् । स्तुतींश्च कुर्युः । वन्दिनो मङ्गलपाठकाश्च पुरतो भवेयुः । वाद्याणि वाद्यगुश्चतुर्दशबलायुगातो राजा चानुगमनं कुर्यात् ॥ नगरादधिकृतो वा तदधिकृतो वा गजपृष्ठगतश्च संवत्सररणानुगमनं कुर्यात् ॥ निमित्तानि च पश्येत् । विनावातं ध्वजभङ्गे राज्ञो मरणमादिशेत । छत्रभङ्गे जनपदविनाशः । ईषद्भङ्गे राजपत्नीमरणम ॥ रज्जुच्छेदे बलपीडा ॥ अश्वदानतनरविपतौ जनपद पीडा, मातृकाच्छेदे राजमातुः पीडा ॥ अर्चाभङ्गनिपतने लोकनाशः, समग्रकूटागारस्य पतने सराजकस्य राष्ट्रस्य विनाशः, विस्वरेषु वादिवेषु पञ्चकमागम्;, ध्वजस्थो नट्यादेः समरभयम् । अपृष्टजनपदे दुर्भिक्षभयम् ॥ शुश्रूषे शुभं बालका यत्र कुर्युः तत्र तथाविधमेव भवति । यस्य च

॥३७४॥