विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध०
॥३०५॥

द्वि० खं०
अ० १८२

---

विजित्य तु पृथग्न्यायं ततो बन्धं समाचरेत् ॥ कट्यां बद्धा ततः खड्गं वामपार्श्वावलम्बिनम् ॥ १० ॥ दृढं विगृह्य
वामेन विक्षिप्तं दक्षिणेन तु ॥ षडङ्गुलगृहीतं संहस्तं¹ समुत्क्षिप्तम् ॥ ११ ॥ अयोमयशिलाकाष्ठ चर्म्माणि विविधानि च ॥ आहतस्तं
समं चैव तिर्यगूर्ध्वहतं तथा ॥ १२ ॥ शोधयेच्चिह्निना येन तथा मे गदतः शृणु ॥ त्राणं चर्मणश्छाद्यं स्थापयित्वा नरं दृढम् ॥ १३ ॥ करेणादाय
खड्गं दक्षिणेनाप्लुतक्रमाः ॥ उद्यम्य घातयेद्यस्य नावस्तं हिंसतो दृढम् ॥ उभाभ्यामपि हस्ताभ्यां कुर्यात्तस्य निपातनम् ॥ १४॥ बिम्बोऽथ विधि
सहितो हि सः सुमुक्तिः रिख्याणां हितमुक्तिकैषा मया ते ॥ बाहानां श्रमरणभयारणार्थं योग्यं प्रथमतरं बुधेन बोध्यम् ॥ १५ ॥
इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे रामं प्रति पुष्करोपाख्याने धनुर्वेदविद्याकथनो नामैकाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
॥ १८१ ॥ पुष्कर उवाच ॥ भ्रान्तमुद्भ्रान्तमाप्लुतं विप्लुतं सृतम् ॥ संपातं समुदीर्णं च सेनापात मनाकुलम् ॥ १ ॥ उद्धावमवधूतं च
सव्यं दक्षिणमेव च ॥ अनालक्षितविस्फोटौ करालैन्द्रमहासखौ ॥ २ ॥ विकरालोऽवपातौ च विभीषणभयङ्करौ ॥ समग्रं वा तृतीयां वा पादपादा
वजाङ्गिजाः ॥ ३ ॥ प्रत्यालीढमनालीढं वराहकलितं तथा ॥ इति द्वात्रिंशद्धा ज्ञेया खड्गकर्मविधौगुणाः ॥ ४ ॥ ऋज्वायतविशालं च तिर्यङ्नमित
मेव च ॥ पक्षकर्म विनिर्दिष्टं व्यध्रे प्रासं महामसिः ॥ ५ ॥ छेदनं तर्जनं पातो भ्रमणं भ्रामणं तथा ॥ विकर्तनं कर्तनं च चक्रभ्रम एव च ॥ ६ ॥
आस्फोटवेदनं भेदस्त्रासोल्लासितको तथा ॥ शूलकर्म्माणि जानीहि पृथग्भावातसंज्ञकम् ॥ ७ ॥ दधिवातं भुजावातं पार्श्ववातं च भार्गव ॥
ऋजुवातलोपमाघातं तोमरस्य प्रकीर्तितम् ॥ ८ ॥ संतातविततं वामं गोमूत्रं कमलावलिम् ॥ ततोऽर्धमवनामितं वामदक्षिणमेव च ॥ ९ ॥
व्यावृतं च परावृतं पादोद्धूतमविप्लुतम् ॥ हंसमार्गप्रभागं च गदाकर्म प्रकीर्तितम् ॥ १० ॥ करालमथपातं च विक्षेपोपप्लवेव च ॥ क्षिप्तं हस्त
स्थितं शून्यं परगात्रं विनिर्द्दिशेत् ॥ ११ ॥ ताडनं छेदनं भङ्गं तथा चूर्णनमथ च ॥ मुद्गरस्य तु कर्माणि भिण्डस्य च तान्यपि ॥ १२ ॥
अनल्पमध्यं परावृत्तं निदेशार्द्ध तथैव च ॥ वज्रस्यैतानि कर्माणि पट्टिशस्य तथैव हि ॥ १३ ॥ हरणं छेदनं घातो भेदनं रक्षणं तथा ॥
कृपाणीकर्म निर्दिष्टं पातनं स्फोटनं तथा ॥ १४ ॥ त्रासनं रक्षणं घातं ततोद्धरणमथाञ्चितम् ॥ क्षेपणीकर्म निर्दिष्टं यन्त्रकर्मतदेव तु ॥ १५ ॥ सन्ध्या
गामङ्गमर्द्दश्य वगहोद्धूतकं तथा ॥ हस्तानिवर्हतनपालीनामक्ष्दस्ततोर्द्धहस्तकम् ॥ १६ ॥ द्वितस्तबाहुपादौ च कोटिरोचितकोद्धतौ ॥ उरो ललाटघातो

---

¹ 'संहस्तम्' इति ख० ।

॥३०५॥