विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

च भुजाद्विसमं तथा ॥ १७ ॥ क्रोशद्भूतविमार्गं च पदाह्विति विपादकम् ॥ गात्रसंश्लेषणं कान्तं तथा गोविधिकर्षणम् ॥ १८ ॥ ऊर्ध्वप्रहारं घातं च गोमूत्रं सव्यदक्षिणम् ॥ पादसंभारकं गण्डं कवरीबन्धमाकुलम् ॥ १९ ॥ तिर्यग्गतमपामार्गं भीसवेगं सुदर्शनम् ॥ सिंहक्रान्तं गजक्रान्तं वृष- भाक्रान्तमेव च ॥ २० ॥ गदाकर्म विजानीयाद्बुद्धेर्बुद्धिविशारदः ॥ आक्षेपणं विकर्षं च बाहुनामनमेव च ॥ २१ ॥ ग्रीवाविपरिवर्त्तं च पृष्ठभङ्गं सुदारुणम् ॥ पर्णासनं विपर्यासः पशुरामसगात्रिकम् ॥ २२ ॥ पादप्रहारमास्फोटं करिविरोचितकं तथा ॥ गात्रश्लेषं कण्ठगते महीत्याजन- मेव च ॥ २३ ॥ उत्लोलाटघातं च विस्पष्टकरणं तथा ॥ उद्धतमवधूतं च तिर्यग्मार्गगतं तथा ॥ २४ ॥ गजस्कन्धमवक्षेपमबाहुसक्तमेव च ॥ देवमार्गम्शोणमार्गसंसर्गममनाकुलम् ॥ २५ ॥ इतिपातसमक्षेपो वसुधारणं तथा ॥ जानुबन्धं संजानुबन्धं ऊरुबन्धं सुदारुणम् ॥ २६ ॥ संसृष्टं सोदरं शूभ्रं भुजावक्षिप्तमेव च ॥ नियुद्धकर्म जानीयान्नियुद्धकुशलो जनः ॥ २७ ॥ प्रधानकर्माणि तवेरितानि न्यस्तप्रधाने पुरुषप्रवीर ॥ नामानि रूपाणि भवन्ति तानि ज्ञेयानि सर्वाणि यथानुरूपम् ॥२८॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे रामं प्रति पुष्करोपाख्याने धनुर्वेदविद्यावर्णनो नाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १८२ ॥ ॥ पुष्कर उवाच ॥ सन्नद्धैश्चामिसंनार्य्ये तथा बद्धकृपाणिभिः ॥ चर्म्माणि तत्र वैय्याघ्रमाहिषाण्युपथाणि च ॥ १ ॥ खेटकाद्य च वा राम चर्म्माणि प्रभवन्ति तु ॥ तथा वरुणमुल्यानि खड्गानि विविधानि च ॥ २ ॥ बद्धा- दिभिः सतूणीरैस्तथा राम सतोमरैः ॥ बद्धगोधाङ्गुलित्राणैर्बद्धदेशैर्विभीषणैः ॥ ३ ॥ तथा परश्वधोपेतै राम स्वासनयोधिभिः ॥ ४ ॥ गदा- धरैस्तथैवान्यैः सकृत्पाणिपरिच्छदाः ॥ सुसंनद्धाः सुमनसो मयेयुर्विपुलो जसः ॥ ५ ॥ युद्धं यस्य विशेषेण शस्त्रास्त्रैर्वितकौशलम् ॥ तदेव तस्य निर्द्दिष्टं यथानवमनुजोत्तम ॥ ६ ॥ स्रवल्लीनाः सपर्याणस्तथा सास्तरणा हयाः ॥ कार्याः सकवचा युद्धे चामरापीडधारिणः ॥ ७ ॥ अश्वौ- मतेत्समुत्सोढो रश्मिप्रग्रहकोविदः ॥ तथा सावरणी राम सकृपाणी परिच्छदः ॥ ८ ॥ बद्धासिर्बद्धजीवश्च तुरगारूढपिण्डकः ॥ समुत्प्रासो भवद्राम नानायुधधरस्तथा ॥ ९ ॥ रथः कार्यस्तथा युक्तः ईषादण्डकबन्धुरैः ॥ सुचक्रोपरस्कुशयुतः सर्वदण्डः पताकराट् ॥ १० ॥ त्रिवेणुसंततश्चैव वैयाघ्रपरि- वारणः ॥ किंकिणीजालनिर्घोषस्तथा वै सुप्रतिष्ठितः ॥ ११ ॥ उपासङ्गिनिषङ्गीच तूणीरवरकार्मुकैः ॥ सर्वयुद्धोपेतश्च तथा वृक्षावृतीवृतः ॥१२॥ तोयजीर्णकपिण्डीभिर्युक्तः शुद्धैस्तथैव च ॥ सन्नद्धः सारथिस्तत्र सवेष्टाम प्रतोदवान् ॥ १३ ॥ रश्मिग्रहणविद्यापि तथा मण्डलकोविदः ॥ तथाश्व- हृदयज्ञश्च दृढदृष्टिः सुयन्त्रितः ॥ १४ ॥ स्वासनः कालविच्चैव बद्धासिः पाशसंयुतः ॥ पार्ष्णिः स्यादयुद्धज्ञस्य तथैवायुधकोविदः ॥ १५ ॥