विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

चतुश्शततमोऽध्यायः ॥ १६७ ॥ वज्र उवाच ॥ यस्मिन्यस्मिन्क्रतौ ब्रह्मन्ननुयान्ति रविं प्रभुम् ॥ येचे देवप्रभृतयस्तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १ ॥
मार्कण्डेय उवाच ॥ धातार्यमा च राजेन्द्र वसन्ते देवताद्वयम् ॥ तुम्बुरुर्नारदश्चैव गन्धर्वौ गायनौ वरौ ॥ २ ॥ कृतस्थलाप्सराश्चैव तथा या
पुञ्जिकस्थला ॥ होता प्रहोता च तथा रक्षोघ्नौ मणिपुङ्गवौ ॥ ३॥ उरगो वासुकिश्चैव वाद्यकर्णी च तावुभौ ॥ रथकृत्स्ना रथोजीश्च यातुधानवरौ
तथा ॥ ४ ॥ मित्रश्च पुलहश्चैव तथैवमृषिसप्तमौ ॥ अनुयाति सितश्चैव वसन्ते च यथा ग्रहः ॥ ५ ॥ येनुयान्ति रविं देवं निदाघेतांन्निबोधमे ॥
मित्रश्च वरुणश्चैव ग्रीष्मे देवौ वसन्ति च ॥ ६ ॥ ऋषिरत्रिवसिष्ठश्च नागो रंभकतक्षकौ ॥ मेनका सहजन्या च गन्धर्वौ च हवाहूहू ॥ ७ ॥ येनुया
रथस्वनप्रमाणाश्च रथकृत्स्रश्च तावुभौ ॥ पौरुषेयो वधश्चैव यातुधानौ तु तौ स्मृतौ ॥ ८ ॥ अनुयाति कुजश्चैव निदाघे च तथा ग्रहः ॥ १० ॥
न्ति रविं देवं प्रावृट्काले निबोध मे ॥ ९ ॥ इन्द्रश्चैव विवस्वांश्च अङ्गिरा भृगुरेव च ॥ एल्पत्रस्तथा सर्पः शङ्खपालश्च पन्नगः ॥ १० ॥
शुचिसेनोप्रसेनौ च व्रातश्चैवारुणश्च वै ॥ प्रम्लोचेत्यप्सराश्चैव निम्लोचन्ती च ते उभे ॥ ११ ॥ यातुधानस्तथा सर्पों व्याघ्रश्च मनुजेश्वर ॥
प्रावृट्काले तु यात्येतं ग्रहो देवपुरोहितः ॥ १२ ॥ अतः परं निबोधस्व शरत्काले नराधिप ॥ पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजश्च गौतमः ॥ १३ ॥
चित्रसेनश्च गंधर्वस्तथा वसुरुचिश्च वै ॥ विश्वाची च घृताची च तथा चैवाप्सरोद्वयम् ॥ १४ ॥ नागश्चैरावतश्चैव विश्रुतश्च धनञ्जयः ॥ सेन
जिच्च सुषेणश्च राक्षसौ भीमविक्रमौ ॥ १५ ॥ वातोद्घातो च तथा यातुधानौ महाबलौ ॥ ग्रहः शनैश्चरश्चैवमनुयान्ति दिवाकरम् ॥ १६ ॥
अतः परं प्रवक्ष्यामि हेमन्ते तव पार्थिव ॥ अंशो भगश्च द्वावेतो कश्यपश्च क्रतुश्च वै ॥ १७ ॥ भुजङ्गश्च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस्तथा ॥
चित्रसेनश्च गन्धर्व ऊर्णायुश्च महाबलः ॥ १८ ॥ अप्सराः पूर्वचित्तिश्च गन्धर्वी उर्वशी तथा ॥ तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च राक्षसौ भीमविक्रमौ॥ १९ ॥
विद्युत्स्फूर्जस्तथैवोभौ यातुधानौ महाबलौ ॥ अनुयाति ग्रहश्चैव बुधो राजन्दिवाकरम् ॥२०॥अतः परं च धर्मज्ञ शिशिरे गदतः शृणु ॥त्वष्टा विष्णु
र्जमदग्निश्चिश्वामित्रस्तथैव च॥२१॥ काद्रवेयौ तथा नागौ कंबलाश्वतरावुभौ॥तिलोत्तमाप्सरांश्रैव देवी रम्भा मनोहरा॥२२॥ऋतजिच्छितिश्रैश्च सत्य
जिच्च महायशाः॥ब्रह्मोपेतश्च रक्षो वै यज्ञोपेतस्तथैव च ॥२३॥ गन्धर्वौ धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चस्तथापरः॥चन्द्रमा ग्रहराजश्च अनुयाति दिवाकरम्॥२४॥
एवं हि शिशिरे राजन्नुद्यानं प्रकुर्वते ॥ स्थानाभिमानिनो ह्येते सप्तसप्तादशका गणाः ॥ २५ ॥ गणष्टकस्त्वैत्यैवममुनयाति दिवाकरम् ॥
सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम् ॥ २६ ॥ ग्रथितैस्तत्वचीभिश्च कुर्वन्ति ऋषयस्तवम् ॥ गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतैर्नृत्यैरुपासते ॥ २७ ॥