विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

बाहं करिष्यामि महेश्वर ॥ साम्प्रतं ब्राह्मणो भूत्वा चार्जुनैनैव पादपान् ॥ २४॥ सर्वान्विननाशयिष्यामि शासनेन तथाऽर्जुनम् ॥ वसिष्ठाच्छापजायिष्यामि ततोऽशेन वसुन्धराम् ॥२५॥ मृगेन्द्रो १ करिष्यामि ततो निःक्षत्रियां प्रजाम् ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ इत्येवमुक्तोत्रिपुरान्तकारी सूर्येण सद्भक्तिमिवोर्जगतेन ॥ जगाम धाम स्वमसौ विभेति यत्सर्वलोकाज्जगतां प्रधानः ॥ २६ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे आदित्यदर्शनं नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३०॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ द्विजंरूपमास्थाय देवदेवोऽपि भास्करः ॥ माहिष्मतीं ययौ शीघ्रं नगरीं रत्नमालिनीम् ॥१॥ ब्राह्मणं स तत्र ददर्श वीरं कार्तवीर्यार्जुनं नृपम् ॥ यजमानं सुबोद्दण्डं कल्पवृक्षमिवापरम् ॥ २ ॥ पूजितः कार्तवीर्येण ब्राह्मणो नृपमब्रवीत् ॥ ३ ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ महारशनं मां जानीहि ब्राह्मणं क्षुधयान्वितम् ॥ प्रयच्छ तस्य मे तृप्तिं त्वमेको हेतुरुत्तम ॥ ४ ॥ अर्जुन उवाच ॥ केनाऽन्नेन २ भवतृप्तिः किमन्नं विदधामि त ॥ तन्ममाऽऽचक्ष्व ३ भगवन् सुच्छेदेन मा चिरम् ॥ ५ ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ आदित्यं मां विजानीहि स्थावरान् ४ भोक्तुमुद्यतम् ॥ प्रयच्छ तानि सर्वाणि मम पार्थिवपुंगव ॥ ६ ॥ अर्जुन उवाच ॥ स्थावरं भूगतं दातुं शक्तिर्नाऽस्ति ममाऽनघ ॥ कथं हि स्थावरान् दग्धुं शक्त्या मातृष्यतेजसा ॥ ७ ॥ आदित्य उवाच ॥ रथस्थः पार्थिवश्रेष्ठ शरान्मुंच यदृच्छयां ५ ॥ तेऽहं प्रबलैर्वाजन्मक्षयिष्यामि पादपान् ६ ॥ ८ ॥ तावदेव त्वया कार्यं नृपते शरमोक्षणम् ॥ यावन्न प्रज्वलिष्यामि मुक्तेष्वपि शरेष्वहम् ॥ ९ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ एवमुक्त्वा गते सूर्ये कल्पयित्वा रथोत्तम्म् ॥ चिक्षेप स शरानाशु यत्र ७ तत्र द्रुमोत्करम् ॥१०॥ ते क्षित्ता ८ हैहयेशेन शातकोम्भोऽज्ज्वलाः शराः ॥ जज्वलन्नृपशार्दूल ज्वलंतो वने द्रुमान् ॥ ११॥ डुंदुभिखननिर्घोषो विस्फुलिंगगणाकुलः ॥ आलोलोर्चिर्महावेगः सर्वसत्त्वभयंकरः ॥ १२॥ निदहन् वृक्षपुंजानि तप्तकांचनसुप्रभः ॥ ज्वालामाली तदा भाति सर्वतः पावकः क्षितौ ॥ १३॥ वनेषु दह्यमानेषु तापतृष्णादिता मृगाः ॥ जलाशयेषु चित्रेषु गतच्छायाभिक्षेकु च ॥ १४ ॥ दहाहामिस्तदा वृक्षा न्यायाविद्धं १० जगत्पतेः ॥ बभूवाऽथ प्रशांताचिः कृत्वा लघ्वीं ११ वसुन्धराम् ॥ १५॥ न जज्याल तथा ९ वह्निः कार्तवीर्यशरैरवपि ॥ कृतकार्यं तदा गत्वा कार्तवीर्यो दिवाकरम् ॥ १६ ॥ विनिवृत्य रथं पश्चाद्यावन्माहिष्मतीं पुरीम् ॥ स गच्छंस्त्रैवं ददृशे १२ वसिष्ठं सर्वतेजसम् ॥ १७॥ तेन शप्तो

---

१ 'मृगेन्द्रो करिष्यामि कतु निःक्षां यां प्रजाम्' इति ख० । २ 'केनान्नेन भवान् तृप्येत्' इति ख० । ३ 'तन्ममाऽऽचक्ष्व भगवान् स्वदनेन मा चिरम्' इति ख० । ४ 'ज्वरान्भोक्तुमुद्यतम्' इति ख० । ५ 'यथेच्छया' इति ख० । ६ 'पादपान्' इति ख० ७ 'यत्र' इति ख० । ८ 'ते क्षित्वा हैहयेशेन' इति ख० । ९ 'तथा' इति कः । १० 'यावदिच्छं' इति ख० । ११ 'साध्वीम्' इति ख० । १२ 'सदक्षी' इति ख० ।