विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० तृ० खं० अ० २२३

पेनोक्तः प्रत्युवाच महामुनिः ॥ धर्मं महाफलं त्वत्तः श्रोतुमिच्छामि वित्तप ॥ २७ ॥ ॥ वैश्रवण उवाच ॥ ॥ ब्रह्मस्वविषयस्य च रुचौ देवतायाश्च पूजनम् ॥ धर्मं महाफलं विप्र तन्मे निगदतः शृणु ॥ २८ ॥ सर्वेषु विप्र रोचेषु सोपवासो जितेन्द्रियः ॥ देवतापूजनं कृत्वा यथोक्तं फलमश्नुते ॥ ॥ २९ ॥ चैत्रशुक्लसमारम्भोचे व्रतमनुत्तमम् ॥ रोचे यथैधं गृह्णीयात्संवत्सरमतन्द्रितः ॥ ३० ॥ त्रिंशद्रात्रानि विप्रेन्द्र मासमेकं समाहितः ॥ संवत्सरेण नक्तार्शी पूजयेद्रोचदेवताम् ॥ ३१ ॥ प्रत्यहं सुमहाभाग तेन काममवाप्नुयात् ॥ आषाढमासे यः कुर्याच्छ्रोत्रव्रतमनुत्तमम् ॥ ३२ ॥ नक्तभोजी प्रतिदिनं चैककालाशनो द्विजः ॥ आहारकालदानेन तोयपानं विवर्जयेत् ॥ ३३ ॥ ब्राह्मणोचादधारम्य यावद्धोत्रं तु पौरुषम् ॥ रोचे तु पौरुषे प्राप्ते कृत्वा ब्राह्मणतर्पणम् ॥ ३४ ॥ वासांसि दत्त्वा विप्रेभ्यः सुवर्णं रजतं तथा ॥ स्वर्गलोकमवाप्नोति दीर्घकालं द्विजोत्तम ॥ ३५ ॥ जन्म चासाद्य मानुष्यं रूपवानभिजायते ॥ विरोगो बलवांस्त्रित्यं शत्रुझिद्बलवानपि ॥ ३६ ॥ श्रियश्च मुख्याः प्राप्नोति कुले जन्म तथोत्तमे ॥ सौभाग्यं महदाप्नोति लावण्यमपि चोत्तमम् ॥ ३७ ॥ सङ्ग्रामैत्रीं तथा विद्यां धर्मं चैवोत्तमों गतिम् ॥ वाहनान्यपि मुख्यानि यश्चान्य दभिवाञ्छति ॥ ३८ ॥ रोचेषु मासे सफलं तथोक्तं नक्ताशिनो देववरस्य विप्र ॥ अतः परं ते कथयामि रोचे पृथक्फलं सम्ब्वृणोपवित्स्य ॥ ॥ ३९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे रोचेषु मासोपवासफलानिरूपणो नाम द्वाविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ २२२ ॥ ॥ ॥ वैश्रवण उवाच ॥ ॥ ब्राह्मे ब्राह्मणमभ्यर्च्य ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ अश्वमेधमवाप्नोति प्रजापत्ये प्रजापतिम् ॥ १ ॥ स्वर्गरोचे तथा स्वर्गं स्वर्गलोकं प्रपद्यते ॥ चक्ररोचे तथा चक्रं वैष्णवन्तु सुदर्शनम् ॥ २ ॥ द्वादशारं नरः कृत्वा वर्णकैः ससुगन्धिभिः ॥ सम्पूज्य वत्सरस्या न्ते सौवर्णं विनिवेदयेत् ॥ ३ ॥ वासुदेवाय देवाय द्वितीयं ब्राह्मगाय च ॥ रिपूंस्स जयते सर्वान्व्वाहानान्यन्तरानपि ॥ ४ ॥ चक्रम्प्रतिमं तस्य सर्वं च तथा भवेत् ॥ नाप्नोति नारकं दुःखं स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ५ ॥ वानस्पत्ये तथा रोचे पूजयित्वा वनस्पतिम् ॥ ६ ॥ उद्यानफल माप्नोति वाजपेयस्य मानवः ॥ वानस्पत्यं च सफलं तथा सर्वत्र विन्दति ॥ ७ ॥ आग्नेरोचे तथैवान्नं वासुदेवं समर्चयेत् ॥ क्षेत्रमध्यगतस्सत्त्वं प्राप्नोति बहु मानवः ॥ ८ ॥ परलोके तथा तृप्तिं स्वर्गलोके तथैव च ॥ अह्नेते वासरे चाप्ति वासरं पूज्य मानवः ॥ ९ ॥ निवेद्य वासुदेवाय देवं सङ्कर्षणं विभुम् ॥ आरोग्यरूपलावण्यसौभाग्यानि समश्नुते ॥ १० ॥ कालरौचे नरः कालं सम्यक्सम्पूज्य धर्मवित् ॥ मरणे स्मृति

॥३९८॥ ॥३९८॥

---

१ 'स्वेवेषे रोचे महाभाग' इति क० ख० । २ 'योगेषु' इति ख० ।