विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४२-०॥

वृ० पं० अ० २६७ ॥४२०॥

दानाशौ तु संप्राप्ते दक्षिणानां च सङ्करे ।। विप्रस्तु शस्त्रं गृहीत्वासंकरे चाप्युपस्थिते ।। ५ ।। वृत्तिन्तु कल्पयेद्विप्रः क्षत्रवर्मेण वा न वा ॥ संग्रामात्र निवर्तेत तस्य धर्म हितं तदा ॥ ६ ॥ एकपुत्रं तृणमुखं तवास्मीति च वादिनम् ॥ स्त्रीबालसकर्मार्ह पलायनपरायणम् ॥ ७ ॥ व्यायुधं व्यसनस्थं च परेण सह संगतम् ॥ धुर्यं च धुर्यवाहं च युद्धप्रेक्षकमवे च ॥ ८॥ न हन्तव्या द्विजश्रेष्ठा युद्धधर्म विजानता ॥ युद्धे न कुर्याद्या नस्थः पुरुषेण पदातिना ॥ ९॥समेन युद्धमाकाङ्क्षीत्तथैवाभ्यधिकेन वा॥नरः प्राप्नोति नरकं हीनश्च तद्धतोऽपि वा ॥१०॥ अवर्मिणोवा यो बर्हि चात्मा नं वर्मेश्वरः ॥ स शीघ्रं नरकं याति सुकृतेनापि कर्मणा ॥ ११॥ कथितो युद्धधर्मोयं फलं चातो निबोधत ॥ धर्मलाभोऽर्थलाभश्च यशोलाभश्च तस्य वै ॥ १२॥यः शूरो युध्यते युद्धे विष्णुपद्मवाहिनीम् ॥ तस्य धर्माथकामाश्च यज्ञाश्चावतदक्षिणाः ॥१३॥ अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्ष णैः॥ न तत्फलमवाप्नोति संग्रामे यदवाप्यते ॥ १४ ॥ असृग्वदास्य गात्रेभ्यो विनिर्याति रणाजिरे ॥ तेनैव सार्धं निर्याति तस्य पापं शरीरतः ॥ १५ ॥ सहते च परं क्लेशं प्रहाराणां च रोपणे ॥ यद्वीरः समवाप्नोति तपो नास्त्यधिकं ततः ॥ १६ ॥ यस्य युद्धे प्रहारा वै किन्तु स्याद्देहयोगतः ॥ युध्यमानस्य धर्मज्ञः सोऽपि नाके महीयते ॥ १७ ॥ रणे यथाधिकश्वं कृत्वा फल्गुपाशुरते ॥ परं ह्यभिमुखं हत्वा तद्यानं योऽधिरोहति ॥ १८॥ विष्णुकान्तं स जयति चैवं युध्यन्रणाजिरे ॥ यस्तु सेनापतिं हत्वा तद्यानमधिरोहति ॥ १९ ॥ अश्वमेधमवाप्नोति चतुरस्तेन कर्मणा ॥ यावन्ति तस्य शस्त्राणि भिन्दन्ति त्वचमाहवे ॥ २० ॥ तावतो लभते लोकान्सर्वकामदुघांस्तथा ॥ यत्रयत्र हतः शूरः शत्रुभिर्विमतोत्फितैः ॥ ॥ २१ ॥ अक्षयांल्लभते लोकांब्रिर्वृत्तिं दीनतां विना ॥ स्वामी भुक्तमदादन्ते हतानां विफलायिनाम् ॥ २२ ॥ स्वामिनो दुष्कृतं सर्वं तदा च प्रति पद्यते ॥ पलायमानः पुरुषस्तथा प्राप्नोति वै द्विजाः ॥ २३ ॥ पदेपदे दुराचारो गोवधस्य फलं नरः ॥ जीवँल्लक्ष्मीं समान्नोति मृतश्च त्रिदिवं नरः ॥ २४ ॥ यशशोभमयथा विप्रा नास्ति युद्धे निर्यथता ॥ पराङ्मुखस्तुः शूरो यावद्बर्जति वै द्विजाः ॥ २५ ॥ पदेपदे यज्ञफलमानुपूर्व्यात्स माप्नुयात् ॥ अभयञ्च परं हन्याद्भग्नं च परिरक्षति ॥ २६ ॥ पलायन्ते स्थिता यस्मिन्स याति परमां गतिम् ॥ ऊर्ध्वं तिर्यक् च पश्चाद्वाके प्राणा न्संत्यज्य युध्यति ॥ २७ ॥ हतास्तुश्च पतत्युद्धे स स्वर्गात्र निवर्तते ॥ यस्य युद्धे प्रविष्टस्य देहं निर्हिकृतं परैः ॥ २८ ॥ आत्मानं मुमुक्षुस्त्वज्य स यज्ञोऽनन्तदक्षिणः ॥ नाशोचमाप्तस्तस्य सुवर्णन्च्या द्विजसत्तमाः ॥ २९ ॥ श्राद्धैर्हवाभिषेकारस्तथैवाद्युदकक्रिया ॥ मृतस्य नोपयुज्यन्ते संग्रामेऽभिमुखस्य तु ॥३०॥ क्रियन्ते तस्य धर्मज्ञा आनुषार्थं स्वबन्धुभिः ॥ यस्य चिहीकृतं गात्रं शरशक्त्यृष्टितोमरैः ॥ ३१ ॥ देवकन्यास्तु